Standardy ochrony małoletnich w podmiotach medycznych

Standardy ochrony małoletnich są obowiązkowe m.in. w placówkach medycznych, do których małoletni uczęszczają, w których przebywają lub mogą przebywać, oraz u organizatorów działalności medycznej dla małoletnich. Obowiązek ich wprowadzenia spoczywa na organie zarządzającym placówką lub organizatorze działalności (art. 22b ustawy z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich, dalej: ustawa o ochronie małoletnich). Kancelaria Adwokacka Michał Ciupa i Partnerzy w Katowicach (MCP) pomaga opracować, wdrożyć i ocenić standardy dostosowane do badania, leczenia i opieki nad dziećmi. Wsparcie obejmuje również weryfikację zasad dopuszczania osób do działalności z małoletnimi, szkolenia, przygotowanie do kontroli oraz pomoc po ujawnieniu podejrzenia krzywdzenia.

Jak pomagamy i co otrzymuje placówka

Analizujemy procedury, dokumenty organizacyjne i praktykę zgłaszania zdarzeń. Sprawdzamy podział odpowiedzialności, dostęp do szkoleń, badania pacjentów oraz dokumentowanie przeglądów i działań naprawczych. Zakres prac ustalamy odpowiednio do wielkości placówki i rodzaju świadczeń. W zależności od uzgodnionego zlecenia:

• Raport z audytu wskazuje braki prawne i organizacyjne oraz kolejność działań potrzebnych do ich usunięcia.
• Przygotowane lub zaktualizowane procedury określają zgłaszanie i analizę zdarzeń, dostęp do informacji oraz dokumentowanie decyzji.
• Propozycja podziału zadań i plan wdrożenia porządkują odpowiedzialność, zastępstwa, szkolenia i zasady oceny skuteczności systemu.

Wspieramy także kierownictwo przy wyjaśnianiu konkretnego zdarzenia oraz w przygotowaniu do kontroli lub postępowania autoryzacyjnego. Elementy wymagające wiedzy klinicznej i ocenę ryzyka medycznego uzgadnia się z właściwymi specjalistami.

Analiza prawna nie zastępuje ich oceny.
Prace możemy rozpocząć od przeglądu wybranego elementu, np. zgłaszania zdarzeń albo podziału odpowiedzialności. Przy szerszym wdrożeniu uzgadniamy kolejność zmian, udział personelu i sposób sprawdzenia, czy przyjęte rozwiązania zostały zastosowane.

Kogo dotyczy obowiązek

Obowiązek nie zależy od posiadania umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia (NFZ) ani od liczby zatrudnionych. Może obejmować szpital, przychodnię, gabinet stomatologiczny, poradnię lub praktykę zawodową, jeżeli spełnione są przesłanki art. 22b ustawy z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich.
Przy ocenie obowiązku trzeba uwzględnić rzeczywisty model działalności, zasady rejestracji i możliwą obecność małoletnich. Deklaracja „przyjmujemy tylko dorosłych” nie rozstrzyga samodzielnie o zwolnieniu. Obowiązek wprowadzenia standardów oraz obowiązek weryfikacji konkretnej osoby z art. 21 mają odrębne przesłanki.

Co powinny zawierać standardy

Art. 22c ust. 1 wymaga dostosowania standardów do charakteru i rodzaju placówki lub działalności. Dokument powinien określać bezpieczne relacje między personelem a małoletnimi, zachowania niedozwolone oraz sposób interwencji w razie podejrzenia lub ujawnienia krzywdzenia. Należy wskazać osoby i procedury odpowiedzialne za zawiadamianie o podejrzeniu przestępstwa, zawiadamianie sądu opiekuńczego oraz — w uprawnionych instytucjach — wszczynanie procedury „Niebieskie Karty”. Standardy powinny regulować przyjmowanie zgłoszeń i udzielanie wsparcia, kompetencje i przygotowanie personelu, dokumentowanie incydentów i przechowywanie informacji, a także przegląd, aktualizację i udostępnianie standardów. Potrzebne są zasady bezpiecznych relacji między małoletnimi, korzystania z urządzeń elektronicznych, ochrony przed szkodliwymi treściami i zagrożeniami oraz ustalania planu wsparcia po ujawnieniu krzywdzenia (art. 22c ust. 2). Należy uwzględnić sytuację dzieci z niepełnosprawnościami i ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi oraz sporządzić standardy w sposób zrozumiały dla małoletnich (art. 22c ust. 4–5). Nie oznacza to zastąpienia wersji pełnej samym plakatem lub skróconą instrukcją.
W placówce medycznej procedury wymagają dopasowania m.in. do badania wymagającego kontaktu fizycznego, poszanowania intymności, komunikacji z dzieckiem i obecności osoby towarzyszącej. Powinny uwzględniać także sytuację, w której podejrzenie krzywdzenia dotyczy opiekuna lub członka personelu. Standardy nie zastępują odrębnych przepisów dotyczących zgody na świadczenia i praw pacjenta.

Weryfikacja osób przed zatrudnieniem lub dopuszczeniem do działalności

Art. 21 ust. 1–8 przewiduje obowiązki pracodawcy lub organizatora oraz osoby, która ma zostać zatrudniona albo dopuszczona do określonej działalności. W ochronie zdrowia szczególne znaczenie mają leczenie małoletnich, świadczenie im porad psychologicznych i opieka nad nimi. Obowiązek nie zależy wyłącznie od rodzaju umowy: może obejmować również współpracę kontraktową, praktyki i wolontariat, jeżeli dotyczą działalności wskazanej w ustawie. Wyjątek z art. 21 ust. 10 należy oceniać według jego szczególnych przesłanek.
Sprawdzenia po stronie pracodawcy lub organizatora. Rejestr Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym składa się z trzech baz danych (art. 4). Obowiązek z art. 21 ust. 2 dotyczy uzyskania informacji, czy dane osoby znajdują się w Rejestrze z dostępem ograniczonym lub w Rejestrze osób, w stosunku do których Państwowa Komisja do spraw przeciwdziałania wykorzystaniu seksualnemu małoletnich poniżej lat 15 wydała postanowienie o wpisie w Rejestrze. Weryfikacja nie powinna pomijać żadnego z tych dwóch zakresów. Przeszukanie samego Rejestru publicznego nie zastępuje tych czynności.

Dokumenty po stronie osoby dopuszczanej.

Osoba przedkłada informację z Krajowego Rejestru Karnego w zakresie przestępstw wskazanych w art. 21 ust. 3. Są to przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu oraz wolności seksualnej i obyczajności, określone w rozdziałach XIX i XXV Kodeksu karnego, handel ludźmi (art. 189a), znęcanie się (art. 207), przestępstwa z ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii oraz odpowiadające im czyny określone w prawie obcym. Zwykłe oświadczenie o niekaralności nie zastępuje wymaganej informacji z KRK. Osoba posiadająca obywatelstwo innego państwa przedstawia również informację z rejestru karnego państwa obywatelstwa na zasadach ustawowych (art. 21 ust. 4). Każda osoba objęta weryfikacją składa ponadto oświadczenie o państwach, w których mieszkała w ciągu ostatnich 20 lat, innych niż Polska i państwo obywatelstwa, oraz odpowiednie informacje z ich rejestrów (art. 21 ust. 5). Obowiązek dotyczący wcześniejszego zamieszkiwania za granicą może zatem dotyczyć również obywatela polskiego. Rozwiązania zastępcze z art. 21 ust. 6–7 stosuje się tylko w przewidzianych
tam sytuacjach, a nie dla uproszczenia rekrutacji.

Utrwalenie weryfikacji.

Pracodawca lub organizator utrwala informacje ze swoich sprawdzeń w formie wydruku i dołącza je do akt osobowych albo dokumentacji osoby dopuszczanej do działalności. Dołącza również wymagane informacje i oświadczenia przedłożone przez tę osobę (art. 21 ust. 9). Późniejsze uzupełnienie dokumentów nie usuwa faktu wcześniejszego dopuszczenia bez wymaganej weryfikacji. O kwalifikacji osoby decyduje rzeczywisty zakres powierzanych zadań, nie sama nazwa stanowiska ani każdy przypadkowy kontakt z dzieckiem. Z tego powodu sytuację lekarza udzielającego świadczeń dzieciom ocenia się inaczej niż stanowisko administracyjne bez zadań związanych z działalnością wskazaną w art. 21 ust. 1. Wyjątek z art. 21 ust. 10 dotyczy dopuszczenia członka rodziny małoletniego lub osoby osobiście znanej jego rodzicowi albo przedstawicielowi ustawowemu do działalności wobec tego dziecka, gdy dopuszczającym jest rodzic lub przedstawiciel ustawowy. Sama znajomość członka personelu z rodzicem ani zgoda rodzica na świadczenie nie zwalnia placówki z wymaganych sprawdzeń.

Udostępnienie standardów i ocena co najmniej raz na dwa lata

Standardy należy udostępnić na stronie internetowej oraz wywiesić w widocznym miejscu w lokalu — w wersji zupełnej i skróconej, przeznaczonej dla małoletnich. Wersja skrócona powinna zawierać informacje istotne dla dzieci (art. 22c ust. 7). Samo przechowywanie dokumentu w rejestracji lub dokumentacji wewnętrznej nie realizuje całego obowiązku udostępnienia. Oceny standardów dokonuje się co najmniej raz na dwa lata, aby zapewnić dostosowanie do aktualnych potrzeb i zgodność z przepisami. Wnioski należy udokumentować pisemnie (art. 22c ust. 6). Jest to obowiązek oceny, a nie nakaz mechanicznego tworzenia nowego dokumentu co dwa lata. Zmiany są potrzebne wtedy, gdy wynikają z oceny, zmiany prawa, organizacji pracy lub ujawnionych problemów. Termin kolejnej oceny należy ustalać z uwzględnieniem daty przyjęcia standardów i ostatniej udokumentowanej oceny, tak aby zachować wymaganą częstotliwość.
Harmonogram powinien obejmować również sprawdzenie wykonania wcześniejszych zaleceń. Zmiana prawa, organizacji świadczeń lub ujawnienie zagrożenia może uzasadniać ocenę i aktualizację przed upływem dwóch lat.

Przykładowa sytuacja w placówce

Przykład hipotetyczny: podczas wizyty dziecko przekazuje personelowi informację budzącą podejrzenie krzywdzenia przez opiekuna. Standardy powinny pozwalać ustalić, kto reaguje, jak zapewnić dziecku niezbędną pomoc i komu przekazać informację. Ocenia się również obowiązki zawiadomienia właściwego organu i sposób dokumentowania ustaleń. Samo skierowanie sprawy do wewnętrznej analizy nie uzasadnia odroczenia czynności potrzebnych dla bezpieczeństwa dziecka.

Reakcja na podejrzenie krzywdzenia

Procedura powinna umożliwiać szybkie przekazanie informacji osobie uprawnionej i podjęcie działań odpowiednich do zagrożenia. Nie należy uzależniać niezbędnej pomocy dziecku ani wykonania obowiązku zawiadomienia właściwego organu od wcześniejszego zakończenia wewnętrznych wyjaśnień.

Zawiadomienie o przestępstwie.

Art. 240 § 1 Kodeksu karnego przewiduje obowiązek niezwłocznego zawiadomienia organu ścigania po uzyskaniu wiarygodnej wiadomości o karalnym przygotowaniu, usiłowaniu lub dokonaniu czynu objętego jego katalogiem, m.in. określonego w art. 156, art. 197 § 3–5, art. 198 i art. 200. Zakres obowiązku i ustawowe wyjątki wymagają oceny w konkretnej sytuacji. Instytucje państwowe i samorządowe mają ponadto obowiązki zawiadomienia oraz zabezpieczenia śladów i dowodów wynikające z art. 304 § 2 Kodeksu postępowania karnego.

Ochrona dziecka i przemoc domowa.

Zdarzenie uzasadniające wszczęcie postępowania opiekuńczego z urzędu wymaga zawiadomienia sądu opiekuńczego (art. 572 Kodeksu postępowania cywilnego). Odrębnie należy ocenić wszczęcie procedury „Niebieskie Karty” na podstawie art. 9d ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej. Art. 12 ust. 1 tej ustawy nakłada natomiast na osoby, które przy wykonywaniu obowiązków służbowych lub zawodowych powzięły podejrzenie popełnienia ściganego z urzędu przestępstwa z użyciem przemocy domowej, obowiązek niezwłocznego zawiadomienia Policji lub prokuratora.
Czynności te mają odrębne przesłanki i mogą wymagać równoległego podjęcia. Procedura placówki powinna pozwalać ustalić właściwą interwencję, osobę odpowiedzialną oraz zakres informacji przekazywanych z poszanowaniem tajemnicy zawodowej i praw dziecka.
Pomagamy uporządkować czynności, odpowiedzialność za decyzje, dokumentowanie ustaleń i zasady dostępu do materiałów. Jeżeli zdarzenie dotyczy bezpieczeństwa udzielania świadczeń, trzeba rozważyć również zastosowanie wewnętrznego systemu zarządzania jakością i bezpieczeństwem. Jedna procedura nie zastępuje drugiej.

Kontrole i konsekwencje zaniechań

Niewprowadzenie wymaganych standardów jest wykroczeniem określonym w art. 23b. Odrębnie sankcjonowane są dopuszczenie osoby bez sprawdzeń wymaganych od pracodawcy lub organizatora oraz niewykonanie obowiązku przedłożenia dokumentów przez osobę dopuszczaną (art. 23 ust. 2–3). Art. 23a przewiduje odpowiedzialność za dopuszczenie do objętej przepisem pracy lub działalności osoby, o której wiadomo, że jest wpisana do Rejestru albo została prawomocnie skazana za wskazane w tym przepisie przestępstwo. Świadome dopuszczenie osoby objętej odpowiednim sądowym zakazem może stanowić przestępstwo z art. 23c. Art. 22x–22z określają kompetencje kontrolne. Wójt, burmistrz, prezydent miasta, starosta i marszałek województwa działają w granicach właściwości rzeczowej i miejscowej; ustawa przewiduje także kontrolę przez właściwe organy zarządzające lub nadzorujące. Państwowa Inspekcja Pracy kontroluje w zakresie swojej właściwości wykonanie przez pracodawcę obowiązku z art. 21 ust. 2. Prezes NFZ kontroluje w granicach swojej właściwości wykonanie tego obowiązku przez podmioty wykonujące działalność leczniczą oraz wprowadzenie standardów. Zakres żądanych dokumentów należy odnieść do kompetencji danego organu.
Jeżeli dojdzie do skrzywdzenia małoletniego, braki organizacyjne mogą mieć znaczenie także przy ocenie innych podstaw odpowiedzialności. Jej przypisanie wymaga jednak ustalenia przesłanek właściwych dla konkretnego naruszenia i osoby.

Pytania i odpowiedzi

Powiązane obszary pomocy

Standardy ochrony małoletnich stanowią jeden z obszarów compliance w ochronie zdrowia. Wymagają koordynacji z prawami pacjenta, tajemnicą zawodową i organizacją świadczeń. Jeżeli zdarzenie wiąże się z bezpieczeństwem udzielania świadczeń, oceny może wymagać również wewnętrzny system zarządzania jakością i bezpieczeństwem. Wsparcie po ujawnieniu zdarzenia wymagającego pilnej reakcji opisujemy w części kryzys prawny w placówce medycznej. Szerszy zakres pomocy dla placówek medycznych przedstawiamy w dziale Sektor zdrowia

Podstawy prawne

Ustawa z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 110 ze zm.) — art. 4, art. 21, art. 22b–22c, art. 22x–22z, art. 23 ust. 2–3 oraz art. 23a–23c.

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. — Kodeks karny — art. 240.
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. — Kodeks postępowania karnego — art. 304 § 2.
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. — Kodeks postępowania cywilnego — art. 572.
Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej — art. 9d i art. 12 ust. 1.
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 6 września 2023 r. w sprawie procedury
„Niebieskie Karty” oraz wzorów formularzy „Niebieska Karta” (Dz. U. z 2023 r. poz. 1870).

Skontaktuj się z kancelarią

Skontaktuj się z kancelarią, aby ustalić, czego dotyczy sprawa, czy kancelaria może ją przyjąć oraz jak może wyglądać współpraca. Pierwszy kontakt służy ustaleniom organizacyjnym i nie obejmuje analizy prawnej, oceny dokumentów ani rekomendacji co do sposobu działania; o zakresie konsultacji i zasadach rozliczenia informujemy przed rozpoczęciem analizy prawnej.