Kryzys prawny w placówce medycznej

Zdarzenie niepożądane, żądanie dokumentacji przez prokuraturę, skarga pacjenta, kontrola, naruszenie ochrony danych albo zgłoszenie nieprawidłowości mogą wymagać skoordynowanej reakcji prawnej i organizacyjnej. Zarząd lub kierownik placówki musi wówczas zadbać równocześnie o bezpieczeństwo pacjentów, zachowanie dowodów, wykonanie obowiązków wobec organów oraz ochronę praw osób zaangażowanych w sprawę.

Zakres pomocy ustalamy z uwzględnieniem sytuacji placówki i ewentualnej sprzeczności interesów między podmiotem leczniczym, osobami zarządzającymi i personelem. Pomoc prawna nie zastępuje działań medycznych ani technicznych niezbędnych do zapewnienia bezpieczeństwa i ciągłości udzielania świadczeń.

Czym jest kryzys prawny w placówce medycznej

Kryzysem prawnym określamy sytuację wymagającą skoordynowania pilnych decyzji, obowiązków i ryzyk związanych z działalnością placówki. Nie trzeba czekać na pozew, przedstawienie zarzutów lub wszczęcie kontroli. Potrzeba uporządkowania sprawy może powstać już po uzyskaniu wiarygodnej informacji o poważnej nieprawidłowości.
Jedną z przyczyn kryzysu jest zdarzenie niepożądane. W ujęciu skrótowym definicja zawarta w art. 2 pkt 8 ustawy z dnia 16 czerwca 2023 r. o jakości w opiece zdrowotnej i bezpieczeństwie pacjenta obejmuje zdarzenia związane z udzieleniem albo zaniechaniem udzielenia świadczenia, które spowodowały lub mogły spowodować negatywny skutek dla zdrowia lub życia pacjenta. Definicja wymienia również uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia płodu. Ustawa wyłącza z tej kategorii zdarzenie, którego skutek jest przewidywanym skutkiem prawidłowo udzielonego świadczenia. Samo określenie następstwa jako znanego powikłania nie zastępuje oceny, czy w konkretnym przypadku spełnione są warunki tego wyłączenia.

Zdarzenie niepożądane, błąd medyczny i przestępstwo nie są pojęciami
tożsamymi.

Negatywny wynik leczenia nie przesądza o odpowiedzialności konkretnej osoby ani placówki. Każdy rodzaj odpowiedzialności wymaga oceny według właściwych mu przesłanek.
To samo zdarzenie może prowadzić do postępowania karnego, odpowiedzialności zawodowej personelu, roszczeń cywilnych, działań Rzecznika Praw Pacjenta, kontroli NFZ lub innych organów, a także obowiązków dotyczących ochrony danych i jakości świadczeń. W ustawowo określonych przypadkach możliwe jest również postępowanie o świadczenie z Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych, którego relację do drogi cywilnej regulują odrębne przepisy.
Dokumenty i ustalenia powstałe na potrzeby jednej procedury mogą mieć znaczenie w innych postępowaniach. Nie oznacza to jednak, że każdy materiał można wykorzystać bez ograniczeń ani że ustalenia jednego organu automatycznie przesądzają wynik pozostałych spraw

Pierwsze decyzje po zdarzeniu niepożądanym
Pierwszeństwo mają bezpieczeństwo pacjenta, niezbędne świadczenia
i ograniczenie dalszego zagrożenia.

Konsultacja prawna, analiza ubezpieczenia lub uzgadnianie komunikatu nie mogą opóźniać tych działań. Równolegle należy ustalić
osoby odpowiedzialne za koordynację sprawy, zachowanie dowodów oraz terminowe wykonanie obowiązków prawnych. Art. 18 ust. 1 ustawy o jakości w opiece zdrowotnej i bezpieczeństwie pacjenta wiąże obowiązek posiadania wewnętrznego systemu zarządzania jakością i bezpieczeństwem z udzielaniem świadczeń w ramach umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych zawartej z Narodowym Funduszem Zdrowia. W ramach systemu podmiot monitoruje zdarzenia niepożądane (art. 18 ust. 3 pkt 5). Za prowadzenie systemu odpowiada kierownik podmiotu (art. 19 ust. 1). Do jego zadań należy między innymi analiza przyczyn źródłowych zdarzenia niepożądanego, o której mowa w art. 19 ust. 2 pkt 1 tej ustawy. Brak takiej umowy nie zwalnia placówki z
pozostałych obowiązków dotyczących bezpieczeństwa, dokumentacji i praw pacjenta.
Ustawa o jakości nie ustanawia ogólnego zewnętrznego rejestru zgłoszeń wszystkich zdarzeń niepożądanych ani jednego terminu takiego zgłoszenia. Sposób zgłaszania zdarzeń wewnątrz placówki należy określić w jej procedurach. Nie znosi to obowiązków zawiadomienia wynikających z innych przepisów i właściwych dla danego zdarzenia. Na początku sprawy warto ustalić chronologię zdarzenia i oddzielić potwierdzone fakty od informacji wymagających sprawdzenia. Trzeba następnie ocenić obowiązki zawiadomienia właściwych organów i ubezpieczyciela, zabezpieczyć dokumenty oraz dane zagrożone utratą, a także określić zasady kontaktu z pacjentem i osobami uprawnionymi do informacji.
Istotne jest również rozpoznanie możliwego konfliktu interesów przed przyjęciem wspólnego stanowiska placówki i personelu. Plan pierwszych działań powinien wskazywać odpowiedzialne osoby, terminy i podstawy podejmowanych decyzji. Wewnętrzna analiza nie zastępuje wymaganych prawem zgłoszeń zewnętrznych.

Zabezpieczenie dokumentacji medycznej — korekty i późniejsze wpisy

Dokumentacja medyczna jest jednym z podstawowych źródeł ustalania przebiegu leczenia. Obowiązki jej prowadzenia, ochrony i udostępniania wynikają z art. 24–30 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz przepisów wykonawczych.
Zgodnie z § 4 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 6 kwietnia 2020 r. w sprawie rodzajów, zakresu i wzorów dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania wpisy powinny być dokonywane niezwłocznie po udzieleniu świadczenia. Ujawnienie brakującej lub błędnej informacji nie oznacza zakazu jej zgodnego z prawdą uzupełnienia albo sprostowania. Późniejszy wpis nie może jednak stwarzać wrażenia, że powstał wcześniej, ani usuwać śladów pierwotnego zapisu. W dokumentacji papierowej błędny wpis należy skreślić w sposób pozostawiający go czytelnym oraz zamieścić adnotację o przyczynie błędu, datę i oznaczenie osoby dokonującej adnotacji. Nie wolno usuwać wpisu, zamazywać go korektorem ani zastępować strony w celu ukrycia wcześniejszej treści. Zasady te określa § 4 ust. 6 rozporządzenia.3
W dokumentacji elektronicznej zmiany powinny następować w ramach udokumentowanych procedur. System ma zapewniać identyfikację osoby dokonującej wpisu lub zmiany, jej zakresu oraz czasu, a także integralność dokumentacji i metadanych, zgodnie z § 1 ust. 6 rozporządzenia. Trzeba jednak sprawdzić rzeczywiste działanie systemu i zachować dostępną historię operacji, zamiast zakładać, że każda aplikacja automatycznie zabezpiecza wszystkie potrzebne informacje.
Późniejsze uzupełnienie powinno wyraźnie odróżniać czas dokonania wpisu od czasu opisywanego zdarzenia. Wpisu dokonuje osoba uprawniona, na podstawie informacji, za których rzetelność odpowiada. Kancelaria może ocenić prawne zasady postępowania, lecz nie zastępuje personelu w dokumentowaniu przebiegu świadczenia. Nierzetelna ingerencja może podważyć wartość dowodową dokumentacji i, zależnie od okoliczności, rodzić odpowiedzialność za przestępstwa przeciwko wiarygodności dokumentów lub ochronie informacji. Nie każda pomyłka lub korekta jest jednak przestępstwem. Zabezpieczenie dokumentacji nie oznacza też wstrzymania bieżących, zgodnych z prawem wpisów potrzebnych do dalszego leczenia.
Ryzyka odpowiedzialności związane z dokumentacją omawia podstrona „Karne ryzyka w ochronie zdrowia”.

Dokumentacja medyczna to nie wszystkie dowody

Materiał istotny dla sprawy może obejmować również historię zmian i dostępu do dokumentacji, logi systemowe, służbową korespondencję, grafiki i obsadę dyżurów, zakresy obowiązków, procedury obowiązujące w dniu zdarzenia, dokumentację szkoleń oraz wcześniejsze zgłoszenia podobnych problemów. Znaczenie mogą mieć także zapisy urządzeń medycznych, dokumenty serwisowe i nagrania monitoringu.
W pierwszej kolejności należy zidentyfikować dane zagrożone automatycznym usunięciem lub nadpisaniem. Sposób ich zabezpieczenia powinien pozwalać ustalić źródło, czas pozyskania, osobę wykonującą czynność i miejsce przechowywania.
W sprawach wymagających analizy danych elektronicznych sam wydruk lub zrzut ekranu może nie wystarczyć; warto zachować także oryginalną postać danych i dostępne metadane.
Zakres zbierania informacji musi pozostawać zgodny z prawem, adekwatny do sprawy i ograniczony do osób uprawnionych. Kryzys nie daje automatycznego prawa do przeglądania prywatnej korespondencji pracowników ani do bezterminowego przechowywania wszystkich danych. Zasady zachowania nagrań i innych materiałów trzeba ocenić z uwzględnieniem przepisów szczególnych, ochrony danych oraz
rzeczywistej potrzeby dowodowej.
Zabezpieczenie danych należy uzgodnić z osobami odpowiedzialnymi za systemy i bezpieczeństwo informacji. Powinno ono chronić materiał przed utratą, nie zakłócając niezbędnego dostępu do informacji wykorzystywanych przy udzielaniu świadczeń.

Prokuratura w placówce: zawiadomienie, przeszukanie i zatrzymanie
dokumentacji

Nie istnieje ogólny obowiązek zawiadamiania prokuratury o każdym zdarzeniu niepożądanym. Obowiązki zależą od informacji o zdarzeniu, jego możliwej kwalifikacji prawnej oraz statusu podmiotu i osoby, która uzyskała wiadomość.

Art. 304 § 1 Kodeksu postępowania karnego przewiduje społeczny obowiązek zawiadomienia o przestępstwie ściganym z urzędu. Art. 304 § 2 nakłada obowiązek prawny na instytucje państwowe i samorządowe, które dowiedziały się o takim przestępstwie w związku ze swoją działalnością. Obowiązek ten obejmuje także przedsięwzięcie niezbędnych czynności zapobiegających zatarciu śladów i dowodów do czasu przybycia właściwego organu lub wydania przez niego zarządzenia. Niezależnie od tego art. 240 § 1 Kodeksu karnego dotyczy obowiązku niezwłocznego zawiadomienia w razie uzyskania wiarygodnej wiadomości o karalnym przygotowaniu, usiłowaniu lub dokonaniu wymienionego w nim czynu zabronionego. Jego zastosowanie nie zależy od publicznej lub prywatnej formy placówki.
Ocenę obowiązku zawiadomienia trzeba połączyć z oceną tajemnicy zawodowej. Sam społeczny obowiązek z art. 304 § 1 nie stanowi wystarczającej podstawy do ujawnienia informacji objętych tajemnicą medyczną. Należy ustalić właściwą podstawę prawną przekazania informacji i jej niezbędny zakres. Analiza nie może jednak prowadzić do zwlekania z zawiadomieniem, jeżeli powstał obowiązek niezwłocznego działania.
Organy mogą żądać dokumentacji i nośników danych oraz przeprowadzić przeszukanie lub zatrzymanie rzeczy na zasadach określonych w art. 217 i nast. Kodeksu postępowania karnego. W sytuacjach niecierpiących zwłoki czynności zabezpieczające dowody mogą nastąpić także przed formalnym wszczęciem postępowania, na podstawie art. 308 tego kodeksu.
Podczas czynności należy ustalić jej podstawę i zakres, zgłosić ochronę tajemnicy, zadbać o dokładny opis zatrzymanych materiałów, natychmiastowe pokwitowanie wskazujące zatrzymane przedmioty i osobę dokonującą zatrzymania (art. 228 § 3) oraz odnotowanie istotnych zastrzeżeń. Sposób sporządzenia protokołu zależy od rodzaju czynności; art. 217 § 3 przewiduje wyjątek, gdy rzecz załącza się do akt sprawy. Jeżeli jest to dopuszczalne, należy zapewnić kopie dokumentacji potrzebnej do dalszych świadczeń i przygotowania stanowiska. Wątpliwości co do legalności lub zakresu czynności rozstrzyga się z wykorzystaniem właściwych środków prawnych, a nie przez ukrywanie materiałów lub utrudnianie działania organu.
Gdy Policja lub inny uprawniony organ żąda wydania rzeczy, działając we własnym zakresie, osoba wydająca rzecz może niezwłocznie zażądać postanowienia zatwierdzającego zatrzymanie; jego doręczenie powinno nastąpić w ciągu 14 dni od zatrzymania (art. 217 § 4). Przy przeszukaniu bez uprzedniego postanowienia, w wypadku niecierpiącym zwłoki, żądanie doręczenia zatwierdzenia zgłasza się do protokołu; doręczenie powinno nastąpić w ciągu 7 dni od czynności (art. 220 § 3). Są to terminy doręczenia rozstrzygnięcia przez organ, nie terminy na namysł osoby zainteresowanej.
Zażalenie na przeszukanie, zatrzymanie rzeczy i inne objęte przepisem czynności przysługuje osobie, której prawa naruszono (art. 236 § 1). Nie trzeba wnosić go w trakcie czynności. Należy natomiast od razu ustalić przedmiot zaskarżenia i właściwy początek biegu terminu, z uwzględnieniem art. 460 Kodeksu postępowania karnego. Kierownik instytucji państwowej lub samorządowej albo osoba, u której dokonano zatrzymania rzeczy lub przeprowadza się przeszukanie, powinni wyraźnie zgłosić, że dokument zawiera wiadomości objęte tajemnicą zawodową. Jeżeli spełnione są przesłanki art. 225 § 1 Kodeksu postępowania karnego i nie zachodzi ustawowy wyjątek, organ przekazuje dokument bez odczytywania, w opieczętowanym opakowaniu, prokuratorowi lub sądowi. Wyjątki określa między innymi § 2; odrębna regulacja dotyczy dokumentacji psychiatrycznej w § 4. Brak oświadczenia nie oznacza jednak, że dokument przestaje zawierać informacje prawnie chronione albo że można je dowolnie wykorzystywać. Należy odróżnić zatrzymanie dokumentacji od jej późniejszego wykorzystania jako dowodu i od przesłuchania osoby związanej tajemnicą. Art. 226 Kodeksu postępowania karnego przewiduje, że w postępowaniu przygotowawczym o wykorzystaniu dokumentów zawierających tajemnicę lekarską decyduje prokurator. O zezwoleniu na przesłuchanie co do faktów nadal objętych tajemnicą lekarską rozstrzyga sąd na zasadach art. 180 § 2: gdy jest to niezbędne dla dobra wymiaru sprawiedliwości, a okoliczności nie można ustalić na podstawie innego dowodu. Nie należy przenosić tego trybu automatycznie na cały personel. W odniesieniu do odrębnej tajemnicy zawodowej pielęgniarki, położnej, ratownika medycznego lub fizjoterapeuty co do zasady stosuje się art. 180 § 1, z uwzględnieniem ustaw szczególnych.
Adwokat może być wskazany jako osoba obecna przy przeszukaniu na zasadach art. 224 § 2. Samo takie wskazanie nie oznacza obowiązku wstrzymania czynności do jego przyjazdu. Odrębnie należy ocenić sytuację, w której adwokat działa jako ustanowiony pełnomocnik osoby niebędącej stroną; znaczenie mogą wówczas mieć także reguły art. 87 § 2–5. Pomoc może obejmować również konsultację podczas czynności, analizę protokołu i ocenę podstaw zaskarżenia.

Kontrola, naruszenie danych i obowiązki wobec organów

Kontrola NFZ, działania organu prowadzącego rejestr podmiotów wykonujących działalność leczniczą oraz postępowania Rzecznika Praw Pacjenta mają różne podstawy i cele. Dla podmiotów leczniczych organem rejestrowym jest właściwy wojewoda (art. 106 ust. 1 pkt 1 ustawy o działalności leczniczej), uprawniony do kontroli na zasadach art. 111 tej ustawy. W ramach działań Rzecznika trzeba odróżniać wyjaśnianie indywidualnej sprawy pacjenta (art. 50 i nast. ustawy o prawach pacjenta), postępowanie dotyczące praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów (art. 59 i nast.) oraz postępowanie kompensacyjne (rozdział 13b).
Dla każdego pisma lub żądania należy ustalić adresata, podstawę prawną, termin odpowiedzi, zakres informacji i uprawnienia placówki. Skoordynowanie stanowisk nie oznacza przesyłania wszystkim organom tego samego pakietu dokumentów. Materiał powinien być rzetelny, kompletny w wymaganym zakresie i przekazany w odpowiednim trybie.
Jeżeli doszło do naruszenia ochrony danych osobowych, administrator ocenia ryzyko dla praw i wolności osób fizycznych. Zgodnie z art. 33 ust. 1 RODO zgłoszenia organowi nadzorczemu dokonuje się bez zbędnej zwłoki, w miarę możliwości nie później niż w ciągu 72 godzin od stwierdzenia naruszenia, chyba że jest mało prawdopodobne, aby naruszenie skutkowało takim ryzykiem. Termin nie biegnie dopiero od zakończenia wewnętrznego dochodzenia lub pełnej oceny wszystkich skutków.
Brak kompletu informacji nie uzasadnia automatycznie odkładania zgłoszenia. Art. 33 ust. 4 RODO pozwala przekazywać informacje sukcesywnie, bez dalszej zbędnej zwłoki. Każde naruszenie należy udokumentować zgodnie z art. 33 ust. 5, również gdy nie zostało zgłoszone. Przy wysokim ryzyku trzeba dodatkowo ocenić obowiązek zawiadomienia osób, których dane dotyczą, wynikający z art. 34 RODO. Takie zawiadomienie następuje bez zbędnej zwłoki, z uwzględnieniem wyjątków określonych w tym przepisie; nie ustanowiono dla niego odrębnego terminu 72 godzin.
Przy cyberincydencie należy niezależnie sprawdzić obowiązki wynikające z ustawy z dnia 5 lipca 2018 r. o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa, także po nowelizacji z 23 stycznia 2026 r., z uwzględnieniem statusu placówki i regulacji przejściowych. Samo zgłoszenie naruszenia ochrony danych nie zastępuje innych wymaganych zgłoszeń. Obsługa prawna powinna być skoordynowana z pracą osób odpowiedzialnych za bezpieczeństwo systemów i, jeżeli został wyznaczony, inspektora ochrony danych.
Szczegółowe zagadnienia ochrony danych i incydentów omawia podstrona „Dane medyczne, RODO i cyberbezpieczeństwo”, a procedury jakościowe i zgłoszenia wewnętrzne — „Compliance w ochronie zdrowia”.

Wewnętrzne postępowanie wyjaśniające i zgłoszenia nieprawidłowości

Wewnętrzna analiza ma służyć ustaleniu faktów, rozpoznaniu przyczyn zdarzenia i zapobieganiu podobnym sytuacjom. Należy określić jej cel, osoby prowadzące ustalenia, sposób dokumentowania rozmów, zasady dostępu do materiałów oraz tryb przedstawienia wniosków. Osoba, której działania są przedmiotem analizy, nie powinna samodzielnie kontrolować jej przebiegu i wyników. Analizę jakościową, ustalenia organizacyjne i doradztwo prawne trzeba rozróżnić. Dokumenty wytworzone wewnątrz placówki nie korzystają z automatycznego wyłączenia z postępowań dowodowych. Samo oznaczenie raportu jako poufnego lub przesłanie jego kopii adwokatowi nie tworzy takiej ochrony. Zakres tajemnicy adwokackiej, tajemnicy obrończej oraz ograniczeń dowodowych ocenia się według rzeczywistego charakteru materiału i właściwej procedury.
Nie każde zawiadomienie pracownika lub skarga pacjenta jest zgłoszeniem objętym ustawą z dnia 14 czerwca 2024 r. o ochronie sygnalistów. Trzeba sprawdzić między innymi kontekst związany z pracą, przedmiot zgłoszenia i ustawowe wyłączenia. Art. 5 ust. 1 pkt 2 wyłącza stosowanie ustawy do informacji objętych tajemnicą zawodową zawodów medycznych i prawniczych. Ustawowa procedura nie jest zatem ogólną podstawą ujawniania danych o leczeniu pacjentów.
Jeżeli przepisy o ochronie sygnalistów znajdują zastosowanie, należy zapewnić właściwy sposób przyjmowania zgłoszeń, poufność tożsamości i ochronę przed działaniami odwetowymi. Niezależnie od kwalifikacji zgłoszenia informacja o możliwym zagrożeniu dla pacjentów wymaga oceny i odpowiedniej reakcji. Nie wolno odrzucać jej wyłącznie dlatego, że nie mieści się w trybie ochrony sygnalistów.
Rozmowy wyjaśniające nie mogą służyć uzgadnianiu nieprawdziwych relacji ani bezprawnemu wpływaniu na treść przyszłych zeznań. Dopuszczalne przygotowanie prawne może obejmować wyjaśnienie praw, obowiązków i przebiegu czynności oraz uporządkowanie dokumentów i własnych wspomnień świadka. Nie może polegać na narzucaniu mu wersji faktów ani nakłanianiu do zeznawania nieprawdy. Korzystanie z ustawowego prawa odmowy zeznań lub uchylenia się od odpowiedzi na pytanie nie jest natomiast równoznaczne z bezprawnym zatajeniem informacji.

Komunikacja z pacjentem, rodziną, personelem i mediami

Pacjent ma prawo do informacji na zasadach określonych w art. 9 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Ryzyko sporu nie uzasadnia wstrzymywania należnych mu informacji o stanie zdrowia, leczeniu i jego następstwach. Rozmowa powinna być rzetelna i empatyczna, z rozróżnieniem faktów już ustalonych, kwestii wymagających wyjaśnienia oraz ocen odpowiedzialności prawnej. Informacje o zdrowiu i dokumentację udostępnia się osobom uprawnionym. Samo pokrewieństwo nie zawsze daje prawo do ich uzyskania, a upoważnienie do informacji nie jest tożsame z upoważnieniem do dokumentacji. Odmienne reguły mogą mieć zastosowanie między innymi przy braku możliwości porozumienia się z pacjentem oraz po jego śmierci. Podstawę i zakres udostępnienia należy ustalić w konkretnej sytuacji.
Placówka powinna wskazać osobę uprawnioną do przedstawiania jej stanowiska. Nie zastępuje to jednak obowiązków informacyjnych osób wykonujących zawody medyczne ani praw i obowiązków personelu w postępowaniach przed organami. W komunikacji wewnętrznej należy ograniczyć dostęp do informacji chronionych do osób, które rzeczywiście ich potrzebują w związku z wykonywanymi zadaniami.
Publiczna skarga pacjenta lub publikacja medialna nie uchylają automatycznie tajemnicy medycznej. Odpowiedź placówki nie powinna ujawniać szczegółów leczenia bez podstawy prawnej ani przesądzać winy personelu przed wyjaśnieniem sprawy.
Pomagamy oceniać prawne granice komunikatów i odpowiedzi, nie zastępując osób odpowiedzialnych za komunikację placówki.

Ubezpieczyciel, roszczenia pacjenta i Fundusz Kompensacyjny Zdarzeń
Medycznych

Obowiązek ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej (OC) podmiotu leczniczego wynika z art. 17 ust. 1 pkt 4 lit. a w związku z art. 25 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej. Zakres obowiązkowego ubezpieczenia określają także przepisy wykonawcze. Należy odróżnić tę ochronę od dodatkowych polis dobrowolnych, których warunki mogą być inne.
Po zdarzeniu trzeba ustalić właściwą polisę, okres ochrony, zakres ubezpieczenia i obowiązki zgłoszeniowe. Jeżeli umowa lub ogólne warunki ubezpieczenia przewidują termin zawiadomienia o wypadku, należy go dochować. Art. 818 § 3 Kodeksu cywilnego wiąże możliwość odpowiedniego zmniejszenia świadczenia z winą umyślną lub rażącym niedbalstwem oraz wpływem naruszenia na zwiększenie szkody albo niemożność ustalenia okoliczności i skutków wypadku. Skutków tych nie ma, jeżeli ubezpieczyciel w terminie otrzymał wiadomość o okolicznościach, które należało mu przekazać (§ 4). Nie oznacza to automatycznej utraty ochrony wskutek każdego opóźnienia.
W ubezpieczeniu OC trzeba dodatkowo uwzględnić art. 822 § 5 Kodeksu cywilnego: ubezpieczyciel nie może przeciwko poszkodowanemu uprawnionemu do odszkodowania podnosić zarzutu naruszenia obowiązków umownych przez ubezpieczającego lub ubezpieczonego, jeżeli naruszenie nastąpiło po wypadku. Skutki dla relacji placówki z ubezpieczycielem należy zatem odróżnić od sytuacji poszkodowanego.
Przed uznaniem roszczenia, zawarciem ugody lub złożeniem propozycji finansowej należy sprawdzić konsekwencje prawne i zasady współpracy z ubezpieczycielem. Nie usprawiedliwia to opóźniania leczenia, przekazania należnych informacji ani udostępnienia dokumentacji osobom uprawnionym.
Fundusz Kompensacyjny Zdarzeń Medycznych nie obejmuje każdego niekorzystnego wyniku leczenia. Art. 67q ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta wiąże tę drogę ze zdarzeniami medycznymi dotyczącymi świadczeń finansowanych ze środków publicznych, udzielanych w szpitalu. Nie jest to ogólny system kompensacji dla wszystkich świadczeń ambulatoryjnych i komercyjnych. Przyznanie świadczenia nie wymaga wykazania winy lekarza, lecz spełnienia ustawowych przesłanek zdarzenia medycznego określonych w art. 3 ust. 1 pkt 11. Ocena obejmuje między innymi ustalenie, czy zakażenia, uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia lub śmierci można było z wysokim prawdopodobieństwem uniknąć, z uwzględnieniem ustawowego wyłączenia przewidywalnych normalnych następstw metody objętej świadomą zgodą pacjenta. Stroną postępowania jest wnioskodawca, a nie szpital, co wynika z art. 67w ust. 1. Placówka ma natomiast obowiązek realizować zgodne z prawem żądania Rzecznika dotyczące informacji, wyjaśnień i dokumentów. Pomoc prawna dla szpitala obejmuje przygotowanie odpowiedzi i ocenę konsekwencji sprawy, a nie przypisywanie mu uprawnień strony, których ustawa nie przewiduje. Postępowania kompensacyjnego nie można traktować jako drogi prowadzonej bez ograniczeń równolegle z procesem cywilnym. Art. 67v wyłącza jego wszczęcie albo nakazuje umorzenie między innymi wtedy, gdy sprawę o odszkodowanie, rentę lub zadośćuczynienie związaną z tym zdarzeniem już prawomocnie osądzono albo toczy się ona w postępowaniu cywilnym, wnioskodawca uzyskał takie świadczenie od osoby odpowiedzialnej, także z jej OC, lub sąd orzekł na jego rzecz wskazany w przepisie środek kompensacyjny. Ocena dotyczy konkretnego wniosku i dochodzonych roszczeń; nie wystarcza informacja, że z tym zdarzeniem wiąże się jakiekolwiek postępowanie.
Przez czas trwania postępowania kompensacyjnego przedawnienie roszczeń o naprawienie szkody wynikłej ze zdarzenia objętego wnioskiem nie rozpoczyna się, a rozpoczęte ulega zawieszeniu (art. 67w ust. 2).

Zrzeczenie się roszczeń następuje przez złożenie oświadczenia o przyjęciu świadczenia kompensacyjnego, a nie przez samo złożenie wniosku.

Oświadczenie składa się w terminie 30 dni od dnia, gdy decyzja przyznająca świadczenie i ustalająca jego wysokość stała się prawomocna (art. 67zc ust. 1). Zgodnie z art. 67zc ust. 2 obejmuje ono wszelkie roszczenia wnioskodawcy o odszkodowanie, rentę oraz zadośćuczynienie pieniężne mogące wynikać ze zdarzenia medycznego, w zakresie szkód ujawnionych do dnia złożenia wniosku. Ustawa nie ogranicza tego skutku wyłącznie do roszczeń przeciwko szpitalowi. Nie oznacza automatycznego zakończenia wszystkich możliwych sporów związanych ze zdarzeniem ani wyłączenia odpowiedzialności karnej lub zawodowej.
Po otrzymaniu od Rzecznika informacji o wypłacie świadczenia podmiot wykonuje obowiązki określone w art. 67zd ust. 3: analizuje przyczyny źródłowe i formułuje oraz wdraża zalecenia służące poprawie jakości i bezpieczeństwa. Przepis uwzględnia sytuację, w której analiza została już przeprowadzona w odpowiednim zakresie; nie należy jednak utożsamiać samego sporządzenia raportu z wykonaniem wszystkich potrzebnych działań naprawczych. Zasady dochodzenia roszczeń i wyboru drogi postępowania omawia również podstrona „Spory medyczne”.

Placówka, zarząd i personel — kiedy potrzebna jest odrębna reprezentacja

Wspólnego interesu placówki, członka zarządu i lekarza nie należy zakładać automatycznie. Obrona lekarza może wymagać wskazania braków organizacyjnych, niewystarczającej obsady lub nieprawidłowej procedury. Placówka może natomiast wskazywać na indywidualną decyzję członka personelu, a osoba zarządzająca na własny zakres kompetencji i rzeczywisty wpływ na zdarzenie.
Adwokat nie może reprezentować klientów, których interesy są sprzeczne, nawet gdy wszyscy wyrażają na to zgodę. Zasada ta wynika z § 46 Kodeksu Etyki Adwokackiej.
Wspólna reprezentacja wymaga też oceny pozostałych ograniczeń zawodowych, w tym wcześniejszej pomocy udzielonej innemu uczestnikowi sprawy. Jeżeli sprzeczność ujawni się w toku postępowania, § 46 zobowiązuje adwokata do wypowiedzenia pełnomocnictw klientom, których interesy są sprzeczne.
Przed przyjęciem sprawy ustalamy, kto jest klientem i czyje interesy mają być chronione. Pokrywanie kosztów obrony lekarza przez placówkę samo w sobie nie oznacza, że pełnomocnik lekarza reprezentuje również placówkę ani że może przekazywać jej informacje objęte tajemnicą zawodową. Ocena konfliktu powinna być ponawiana, gdy zmienia się materiał dowodowy lub stanowisko uczestników.
Indywidualnej ochronie praw osób wykonujących zawody medyczne poświęcona jest podstrona „Obrona lekarzy i personelu medycznego”.

Czego nie robić po poważnym zdarzeniu

Nie należy usuwać ani ukrywać materiałów, antydatować wpisów lub wprowadzać do dokumentacji nieprawdziwych informacji. Trzeba przeciwdziałać utracie istotnych danych, ale bez nieuprawnionego dostępu do cudzej korespondencji i bez naruszania zasad przechowywania dokumentacji. Nie wolno uzgadniać nieprawdziwej wersji wydarzeń, wywierać nacisku na świadków ani stosować działań odwetowych wobec osób objętych ochroną. Przygotowanie do przesłuchania nie polega na narzucaniu treści zeznań. Nie należy pochopnie przesądzać odpowiedzialności ani rozpowszechniać informacji o leczeniu w odpowiedzi na zarzuty medialne. Równie niewłaściwe jest blokowanie pacjentowi dostępu do informacji lub dokumentacji wyłącznie z obawy przed sporem. Nie można zakładać, że oczekiwanie na prawnika, zakończenie wewnętrznej analizy lub stanowisko ubezpieczyciela wstrzymuje terminy i obowiązki. Właściwa reakcja ma służyć ustaleniu faktów, wykonaniu obowiązków prawnych i ochronie uprawnień uczestników sprawy, a nie ukrywaniu problemu.

Skontaktuj się z kancelarią

Jeżeli placówka mierzy się ze zdarzeniem wymagającym oceny prawnej, prosimy o kontakt telefoniczny lub przekazanie podstawowych informacji przez formularz. W pierwszej wiadomości wystarczy wskazać placówkę, rolę osoby kontaktującej się, rodzaj zdarzenia oraz informację, czy doręczono pismo z wyznaczonym terminem odpowiedzi.
Jeżeli doręczono pismo, prosimy wskazać organ, rodzaj pisma oraz datę i sposób doręczenia. Nie należy przesyłać przez ogólny formularz dokumentacji medycznej ani szczegółowych danych pozwalających zidentyfikować pacjenta. Sposób bezpiecznego przekazania niezbędnych materiałów ustalamy indywidualnie. Pierwszy kontakt służy ustaleniom organizacyjnym i sprawdzeniu możliwości przyjęcia sprawy; nie obejmuje analizy prawnej, oceny dokumentów ani rekomendacji co do dalszych działań. Przed rozpoczęciem odpłatnej konsultacji lub innych czynności uzgadniamy zakres pomocy i zasady rozliczenia.
Samo wysłanie wiadomości nie oznacza przyjęcia sprawy do prowadzenia i nie wstrzymuje terminów. Działania konieczne dla bezpieczeństwa pacjentów i wykonania niezwłocznych obowiązków prawnych należy podejmować niezależnie od oczekiwania na kontakt z kancelarią.

Opracował: adw. dr n. o zdr. Michał Ciupa
Stan prawny i ostatnia weryfikacja: 1 października 2026 r. Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w indywidualnej
sprawie.