Sprawy karne gospodarcze – obrona przedsiębiorców i członków zarządów oraz reprezentacja pokrzywdzonych

Sprawy karne gospodarcze to postępowania, w których zarzut wiąże się z prowadzeniem działalności gospodarczej albo zarządzaniem cudzym majątkiem – od nadużycia zaufania i oszustwa, przez działanie na szkodę wierzycieli, po nierzetelne dokumenty i rozliczenia. Ważne dowody mogą zostać zgromadzone jeszcze przed przedstawieniem zarzutów: podczas przesłuchań, przeszukania albo analizy dokumentacji finansowej. Wczesna pomoc prawna pozwala rozpoznać ryzyko i przygotować reakcję, ale wynik sprawy nie jest na tym etapie przesądzony. Odpowiedzialność za przestępstwo przypisuje się konkretnej osobie fizycznej, nie „firmie”. Odrębne przepisy mogą jednak przewidywać także odpowiedzialność podmiotu zbiorowego. Dlatego obrona osoby zarządzającej i ochrona przedsiębiorstwa wymagają skoordynowania, a niekiedy rozdzielenia reprezentacji.

Skontaktuj się w sprawie konsultacji · Sprawdź, w jakiej sytuacji jesteś

Poniższe sytuacje pokazują, kiedy pomoc prawna może być potrzebna. Jeżeli w sprawie doręczono wezwanie, postanowienie albo wyrok, prosimy o wskazanie daty doręczenia i przesłanie pouczenia w sposób uzgodniony z kancelarią. Termin i właściwa reakcja zależą od rodzaju czynności oraz pozycji procesowej klienta; nie każde pismo wymaga tego samego środka zaskarżenia.

Otrzymałem wezwanie w charakterze świadka w sprawie dotyczącej mojej firmy

Status świadka nie wyklucza późniejszego przedstawienia zarzutów, ale nie oznacza, że osoba wezwana jest podejrzewana o przestępstwo. Świadek ma obowiązek stawić się i zeznawać zgodnie z prawdą, z uwzględnieniem ustawowych wyjątków. Może uchylić się od odpowiedzi na pytanie, jeżeli odpowiedź mogłaby narazić jego lub osobę najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe (art. 183 § 1 Kodeksu postępowania karnego).
Jeżeli wymaga tego obrona jego interesów, świadek może ustanowić pełnomocnika (art. 87 § 2). Odmowa dopuszczenia pełnomocnika wymaga uzasadnionej oceny i podlega zażaleniu do sądu rejonowego; ustawa ogranicza też możliwość wykonywania takiej odmowy przed jej uprawomocnieniem (art. 87 § 3–5). Przygotowanie do przesłuchania polega na ustaleniu przedmiotu sprawy, sprawdzeniu dokumentów i odróżnieniu własnych wspomnień od informacji odtworzonych z innych źródeł. Nie należy zgadywać dat ani uzupełniać luk pamięci domysłami.

W siedzibie firmy przeprowadzono przeszukanie albo zatrzymano dokumenty i sprzęt

Przeszukanie następuje co do zasady na podstawie postanowienia sądu lub prokuratora, które okazuje się osobie, u której ma być przeprowadzone (art. 220 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania karnego). W wypadkach niecierpiących zwłoki, gdy postanowienie nie mogło zostać wydane, organ może okazać nakaz kierownika jednostki lub legitymację służbową. Musi następnie niezwłocznie wystąpić o zatwierdzenie czynności. Żądanie doręczenia postanowienia w przedmiocie zatwierdzenia należy zgłosić do protokołu przeszukania; wówczas doręczenie powinno nastąpić w ciągu siedmiu dni od czynności (art. 220 § 3). Nie jest to termin na późniejsze żądanie samego zatwierdzenia.
Pilne jest uzyskanie protokołu i spisu zatrzymanych rzeczy, ocena zasadności zażalenia oraz ustalenie dostępu do kopii dokumentacji potrzebnej do działalności i obrony. Dokumenty związane z wykonywaniem funkcji obrońcy podlegają szczególnej ochronie. Jeżeli oświadczenie o ich charakterze składa osoba niebędąca obrońcą i budzi ono wątpliwości, ustawa przewiduje przekazanie dokumentów sądowi w zamkniętym opakowaniu (art. 225 § 3). Zwykła tajemnica adwokacka podlega odmiennym regułom. Sama obecność adwokata nie powoduje automatycznego wstrzymania przeszukania.

Prokuratura zabezpieczyła rachunki, udziały albo nieruchomości

Zabezpieczenie majątkowe ma zapewnić wykonanie przyszłych rozstrzygnięć, nie stanowi kary ani stwierdzenia winy. Na gruncie art. 291 § 1 Kodeksu postępowania karnego wymaga między innymi uzasadnionej obawy, że bez zabezpieczenia wykonanie orzeczenia będzie niemożliwe albo znacznie utrudnione. Jego zakres powinien odpowiadać potrzebom zabezpieczenia; na postanowienie przysługuje zażalenie (art. 293). Trzeba odróżnić majątek osoby podejrzanej od majątku spółki. Sam zarzut wobec członka zarządu ani sam fakt uzyskania korzyści przez spółkę nie wystarczają do zajęcia jej wszystkich składników. Zabezpieczenie na mieniu innego podmiotu wymaga właściwej podstawy prawnej i spełnienia jej przesłanek. Ograniczenie dostępu do rachunku może również wynikać z blokady przewidzianej w odrębnych przepisach, a nie z zabezpieczenia z art. 291.
Pilne jest ustalenie podstawy, zakresu i daty doręczenia rozstrzygnięcia. Oceniamy zażalenie, wniosek o uchylenie lub zmianę zabezpieczenia i możliwość mniej dolegliwego sposobu ochrony przyszłego orzeczenia. Dokumentujemy wpływ zajęcia na wynagrodzenia, podatki i wykonywane kontrakty. Potrzeby działalności są istotnym argumentem, ale nie gwarantują zwolnienia środków.

Przedstawiono mi zarzuty albo wezwano mnie w charakterze podejrzanego

Podejrzany nie ma obowiązku dowodzenia swej niewinności ani dostarczania dowodów na swoją niekorzyść (art. 74 § 1 Kodeksu postępowania karnego). Może odmówić składania wyjaśnień lub odpowiedzi na pytania bez podania powodów (art. 175 § 1) oraz żądać przesłuchania z udziałem ustanowionego obrońcy (art. 301). Niestawiennictwo obrońcy nie zawsze tamuje jednak przesłuchanie. Do czasu zawiadomienia o terminie zaznajomienia z materiałami śledztwa podejrzany może żądać podania ustnie podstaw zarzutów i sporządzenia ich uzasadnienia na piśmie (art. 313 § 3).
Pilne jest sprawdzenie treści zarzutów, dostępnych dokumentów oraz sposobu i chwili uzyskania statusu podejrzanego, z uwzględnieniem trybów, w których zarzut stawia się przy przesłuchaniu. Następnie ustalamy, czy wyjaśnienia składać teraz, później, czy skorzystać z prawa odmowy. Wcześniejsze wyjaśnienia mogą zostać ujawnione i ocenione na rozprawie, ale nie wiążą nieodwołalnie oskarżonego: może je uzupełniać, prostować i wyjaśniać rozbieżności.

Zatrzymano mnie albo członka zarządu, prokurator złożył wniosek o areszt

Zatrzymanemu przysługuje prawo do niezwłocznego kontaktu z adwokatem i bezpośredniej z nim rozmowy (art. 245 § 1 Kodeksu postępowania karnego), a na zatrzymanie przysługuje zażalenie do sądu (art. 246 § 1). Czas na przygotowanie obrony jest krótki. Ustawa wyznacza granice zatrzymania i przekazania zatrzymanego do dyspozycji sądu, a następnie doręczenia mu postanowienia o tymczasowym aresztowaniu (art. 248).
Tymczasowego aresztowania nie stosuje się, jeżeli wystarczający jest inny środek zapobiegawczy (art. 257 § 1). Nie istnieje jednak odrębne wyłączenie aresztowania dla spraw gospodarczych. Sąd ocenia duże prawdopodobieństwo popełnienia przestępstwa i
ustawowe podstawy środka, w tym obawę ucieczki, ukrywania się lub bezprawnego utrudniania postępowania; w warunkach określonych ustawą znaczenie ma także grożąca surowa kara (art. 249 i art. 258). Obrońca przedstawia argumenty za środkami nieizolacyjnymi, takimi jak poręczenie, dozór albo zakaz opuszczania kraju. Analizuje też dowody dołączone do wniosku aresztowego, udostępniane na zasadach art. 156 § 5a, z ustawowym wyjątkiem dotyczącym chronionych zeznań świadków.

Były wspólnik, syndyk albo nowy zarząd złożył zawiadomienie o przestępstwie

Zawiadomienie może zostać złożone w toku sporu korporacyjnego, po zmianie właścicielskiej albo po ogłoszeniu upadłości. Samo takie tło nie dowodzi ani zasadności zarzutów, ani nadużycia postępowania karnego. Trzeba zestawić relację zawiadamiającego z dokumentami, zakresem obowiązków i rzeczywistym przebiegiem decyzji.
Pilne jest zabezpieczenie własnego materiału i ocena ryzyka. Nie zawsze należy od razu przedstawiać organowi rozbudowane stanowisko lub składać zeznania. Formę i moment reakcji dobieramy do statusu klienta, znanego materiału oraz równoległego sporu cywilnego lub korporacyjnego. Pismo złożone przez osobę niebędącą stroną nie daje jej automatycznie uprawnień podejrzanego.

Doręczono mi akt oskarżenia albo zapadł wyrok

Oskarżony może wnieść pisemną odpowiedź na akt oskarżenia w terminie siedmiu dni od jego doręczenia (art. 338 § 2 Kodeksu postępowania karnego). Nie jest to jednak termin zawity, którego upływ pozbawia prawa do dalszej obrony. Analizujemy akta
udostępniane na zasadach art. 156, zarzuty, opinię biegłego i potrzebę własnych wniosków dowodowych. Oceniamy też, czy istnieją podstawy umorzenia albo przekazania sprawy prokuratorowi w celu uzupełnienia istotnych braków.
Po wyroku pierwszej instancji termin na wniosek o uzasadnienie wynosi co do zasady siedem dni od ogłoszenia, a termin apelacji — czternaście dni od doręczenia wyroku z uzasadnieniem (art. 422 i art. 445 § 1). Sposób liczenia terminu trzeba sprawdzić w konkretnej sytuacji, zwłaszcza gdy ustawa wiąże jego początek z doręczeniem.
Uchybienie terminowi zawitemu może pozbawić skutecznego środka odwoławczego, lecz w razie przeszkody niezależnej od uprawnionego należy ocenić przesłanki przywrócenia terminu, a nie z góry rezygnować z działania (art. 126).

Kontrahent, menedżer albo wspólnik działał na moją szkodę

Przedsiębiorca, który padł ofiarą oszustwa, wyprowadzenia majątku, przywłaszczenia, naruszenia tajemnicy przedsiębiorstwa albo działania na szkodę wierzycieli, ma w postępowaniu karnym własne uprawnienia — od zawiadomienia, przez zażalenie na odmowę wszczęcia lub umorzenie, po działanie w charakterze oskarżyciela posiłkowego i żądanie naprawienia szkody. Droga karna nie zastępuje jednak dochodzenia roszczeń i nie każde niewykonanie umowy jest przestępstwem. Pilne jest zabezpieczenie dowodów i ustalenie, czy zachowanie drugiej strony wyczerpuje znamiona czynu zabronionego oraz w jakiej kolejności użyć zawiadomienia, pozwu i zabezpieczenia roszczenia; tej perspektywie poświęcona jest odrębna sekcja niżej.

Dlaczego warto działać przed przedstawieniem zarzutów

W postępowaniu przygotowawczym odróżnia się fazę „w sprawie” od fazy przeciwko określonej osobie. Uzyskanie statusu podejrzanego ocenia się według art. 71 i przepisów o przedstawieniu zarzutów, z uwzględnieniem szczególnych trybów przesłuchania. Nie można sprowadzać tej zmiany wyłącznie do daty sporządzenia dokumentu przez prokuratora. Przed zarzutami osoba, której zachowanie jest analizowane, może nie mieć praw strony; pokrzywdzony jest jednak stroną postępowania przygotowawczego już wcześniej. Świadek i osoba, której prawa naruszyła czynność, również mają własne ustawowe uprawnienia.
Organ ma obowiązek badać okoliczności zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść osoby podejrzanej. Wczesna pomoc adwokata nie zastępuje tego obowiązku, lecz pozwala lepiej chronić interesy klienta i wskazywać materiał, którego organ jeszcze nie zna. Znaczenie początku sprawy wynika przede wszystkim z możliwości zabezpieczenia dokumentów i danych, odtworzenia podstaw decyzji oraz przygotowania do pierwszych czynności. Trzeba zachować oryginały, metadane i wiarygodne kopie; nie wolno tworzyć dokumentacji, która miałaby pozorować wcześniejszy przebieg zdarzeń.
Opinia biegłego z zakresu rachunkowości, finansów lub wyceny może mieć duże znaczenie dla ustalenia szkody czy sytuacji finansowej spółki. Nie ma jednak z góry pierwszeństwa przed innymi dowodami, a biegły nie rozstrzyga o winie ani o wykładni prawa. Opinie mogą powstawać na różnych etapach i podlegają kontroli, uzupełnieniu oraz konfrontacji z dokumentami i zeznaniami.
Nie można odczytać jako wyjaśnień oskarżonego jego wcześniejszych zeznań złożonych w tej samej sprawie w charakterze świadka. Informacje uzyskane wcześniej mogą natomiast wyznaczać kierunek poszukiwania innych dowodów. Własne wyjaśnienia podejrzanego pozostają materiałem podlegającym ocenie na zasadach procesowych, także gdy później uległy zmianie.
Dostęp do akt w postępowaniu przygotowawczym nie zależy od nieograniczonego uznania organu. Odmowa wymaga ustawowej podstawy, a uprawnionym przysługuje jej zaskarżenie (art. 156 § 5 i art. 159 Kodeksu postępowania karnego). Odrębne reguły dotyczą materiału związanego z wnioskiem o areszt oraz końcowego zaznajomienia z materiałami śledztwa. Nie należy zatem zakładać, że obrona może poznać materiał dopiero po wniesieniu aktu oskarżenia.
Wniosek praktyczny jest prosty: warto rozpoznać ryzyko od pierwszego sygnału – wezwania, przeszukania, zajęcia mienia albo ustaleń kontroli – zamiast czekać na zarzuty. Można wtedy zabezpieczyć legalnie dostępne dowody, sprawdzić prawa klienta i ocenić zasadność środków zaskarżenia. Nie oznacza to obowiązku natychmiastowego ujawnienia całej linii obrony. Pomoc na późniejszym etapie również może doprowadzić do skutecznego zakwestionowania zarzutów.
Postępowanie przygotowawcze jest prowadzone w formie śledztwa albo dochodzenia. Udział prokuratora, Policji lub innego uprawnionego organu zależy od właściwości i rodzaju sprawy, a nie tylko od tego, że dotyczy ona przedsiębiorcy.

Kto odpowiada: odpowiedzialność osobista i jej źródła

Odpowiedzialność karna wymaga przypisania konkretnej osobie wszystkich znamion czynu oraz winy. Samo pełnienie funkcji w spółce nie wystarcza. Art. 296 Kodeksu karnego dotyczy osoby, która na podstawie przepisu ustawy, decyzji właściwego organu lub umowy jest obowiązana do zajmowania się sprawami majątkowymi lub działalnością gospodarczą innego podmiotu. W zależności od kompetencji mogą to być członkowie zarządu, likwidatorzy, prokurenci, dyrektorzy finansowi, menedżerowie lub wspólnicy prowadzący sprawy spółki osobowej.
Prawo karne skarbowe przewiduje odrębną podstawę odpowiedzialności osoby zajmującej się sprawami gospodarczymi, w szczególności finansowymi, innego podmiotu – także na podstawie faktycznego wykonywania tych czynności (art. 9 § 3 Kodeksu karnego skarbowego). Trzeba ją zawsze połączyć z konkretnym przestępstwem lub wykroczeniem skarbowym. Nie należy automatycznie przenosić tej konstrukcji na art. 296 Kodeksu karnego. Odrębne znaczenie dla odpowiedzialności osoby działającej za dłużnika lub wierzyciela ma art. 308 tego kodeksu. Przy zdarzeniach historycznych badamy również zmiany przepisów i zasadę stosowania ustawy względniejszej dla
sprawcy (art. 4 § 1 Kodeksu karnego).
W zarządzie wieloosobowym znaczenie ma rzeczywisty podział obowiązków i kompetencji, dostęp do informacji oraz reakcja na sygnały o nieprawidłowościach. Dokumenty pomagają te okoliczności wykazać, ale nie są jedynym dopuszczalnym dowodem. Członek zarządu odpowiedzialny za sprzedaż nie odpowiada automatycznie za nierzetelne księgi prowadzone w pionie finansowym. Z drugiej strony podział obowiązków nie wyłącza z góry odpowiedzialności za własne zawinione zaniechanie, jeżeli spełnia ono znamiona konkretnego czynu.
Protokoły posiedzeń, uchwały z uzasadnieniem, regulaminy zarządu i korespondencja mogą wspierać obronę, ale mogą też potwierdzać wiedzę o ryzyku lub naruszenie obowiązków. Dlatego analizujemy je w całości, z uwzględnieniem materiału niekorzystnego dla klienta.
Od odpowiedzialności osoby fizycznej należy odróżnić odpowiedzialność samej spółki na podstawie ustawy z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary. Znaczenie mają między innymi związek sprawcy z podmiotem, korzyść uzyskana lub możliwa do uzyskania, przestępstwo objęte katalogiem ustawowym oraz przesłanki dotyczące wyboru, nadzoru lub organizacji (art. 3–5 i art. 16). Sam zarzut wobec członka zarządu nie oznacza odpowiedzialności spółki.
Co do zasady wymagane jest wcześniejsze prawomocne rozstrzygnięcie dotyczące czynu osoby fizycznej, ale nie musi nim być wyrok skazujący: ustawa wskazuje także inne rozstrzygnięcia, w tym warunkowe umorzenie postępowania. Dla wskazanych w ustawie przestępstw przeciwko środowisku przewidziano wyjątek od wymogu wcześniejszego rozstrzygnięcia (art. 4 i art. 4a). Interesy osoby zarządzającej i spółki mogą się rozejść; wtedy reprezentacja wymaga rozdzielenia.

Jakie zarzuty stawia się w sprawach gospodarczych

Zarzuty w sprawach gospodarczych opierają się na różnych przepisach. Poniższe grupy pokazują zakres problemów, a nie zamknięty katalog przestępstw. W każdej z nich trzeba ustalić, co organ powinien wykazać i jakie okoliczności przemawiają za odpowiedzialnością albo przeciwko niej.

Nadużycie zaufania w obrocie gospodarczym

Art. 296 § 1 Kodeksu karnego obejmuje wyrządzenie znacznej szkody majątkowej przez nadużycie udzielonych uprawnień lub niedopełnienie obowiązku zajmowania się cudzymi sprawami majątkowymi lub działalnością gospodarczą. Odrębny typ dotyczy sprowadzenia bezpośredniego niebezpieczeństwa takiej szkody (§ 1a). Ustawa przewiduje również typy związane z celem osiągnięcia korzyści majątkowej i szkodą w wielkich rozmiarach oraz odpowiedzialność nieumyślną w zakresie wskazanym w § 4.
Nieumyślność nie wymaga wykazania „rażącego” niedbalstwa; trzeba ustalić naruszenie wymaganej ostrożności oraz pozostałe znamiona.
Spór może dotyczyć źródła obowiązku, granic kompetencji, rzetelności procesu decyzyjnego, wielkości szkody i związku przyczynowego. Sama strata albo nietrafność decyzji nie dowodzi przestępstwa. Ocenia się informacje i możliwości dostępne w czasie działania, a nie tylko późniejszy wynik. Z drugiej strony formalne pozostawanie w granicach kompetencji nie daje automatycznej ochrony, jeżeli sposób ich wykonywania naruszał obowiązki.
Jeżeli pokrzywdzonym nie jest Skarb Państwa, ściganie czynu z § 1a wymaga wniosku. Uprawnienie przysługuje nie tylko pokrzywdzonemu, lecz także wskazanym w art. 296 § 4a wspólnikowi, akcjonariuszowi lub udziałowcowi pokrzywdzonej spółki albo członkowi pokrzywdzonej spółdzielni. Samo uprawnienie do złożenia wniosku nie oznacza jednak automatycznego uzyskania statusu pokrzywdzonego.

Oszustwo i oszustwo dotacyjne

Oszustwo z art. 286 § 1 Kodeksu karnego polega na doprowadzeniu innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez wprowadzenie w błąd, wyzyskanie błędu albo niezdolności do należytego pojmowania działania, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Samo niewykonanie zobowiązania nie jest wystarczające. Istotne są zamiar i sposób działania w czasie doprowadzania do rozporządzenia mieniem; nie zawsze jest to wyłącznie chwila podpisania umowy. Błąd może dotyczyć zamiaru zapłaty, sytuacji finansowej, zabezpieczeń lub innych okoliczności istotnych dla decyzji kontrahenta. Późniejsze zdarzenia mogą być dowodem wcześniejszego zamiaru, lecz nie zastępują jego wykazania.
Odrębny typ z art. 297 § 1 obejmuje przedłożenie podrobionego, przerobionego, poświadczającego nieprawdę albo nierzetelnego dokumentu lub nierzetelnego pisemnego oświadczenia dotyczącego istotnych okoliczności, w celu uzyskania wskazanego w ustawie finansowania, instrumentu płatniczego lub zamówienia publicznego. Znaczenie ma także ustawowo określony podmiot udzielający świadczenia: bank, jednostka prowadząca podobną działalność na podstawie ustawy albo organ lub instytucja dysponująca środkami publicznymi. Nie jest wymagane wyrządzenie szkody ani rzeczywiste uzyskanie świadczenia. Bada się treść i znaczenie dokumentu, wiedzę sprawcy oraz cel jego przedłożenia.

Przestępstwa na szkodę wierzycieli i niezgłoszenie upadłości

W okresie problemów płynnościowych decyzje o spłatach i majątku spółki wymagają oceny także z perspektywy ochrony wierzycieli. Art. 300 § 1 Kodeksu karnego dotyczy udaremnienia lub uszczuplenia zaspokojenia wierzyciela przez wskazane w przepisie rozporządzenia lub inne działania dotyczące majątku w razie grożącej niewypłacalności lub upadłości. Art. 300 § 2 wymaga celu udaremnienia wykonania orzeczenia oraz odnosi się do mienia zajętego lub zagrożonego zajęciem; obejmuje też usuwanie znaków zajęcia.
Art. 301 opisuje między innymi przenoszenie majątku do nowej jednostki gospodarczej ze skutkiem dla zaspokojenia kilku wierzycieli oraz doprowadzenie do niewypłacalności lub upadłości. Art. 302 § 1 dotyczy dłużnika, który w razie grożącej niewypłacalności lub upadłości nie może zaspokoić wszystkich wierzycieli, a spłaca lub zabezpiecza tylko niektórych ze szkodą dla pozostałych. Nie każda zmiana kolejności płatności jest zatem automatycznie przestępstwem. Niezgłoszenie wniosku o upadłość spółki handlowej mimo powstania warunków
uzasadniających upadłość może prowadzić do odpowiedzialności członka zarządu albo likwidatora na podstawie art. 586 Kodeksu spółek handlowych. Ustalamy moment powstania obowiązku, rzeczywistą sytuację finansową, wiedzę danej osoby i możliwość przypisania jej winy. Te same dokumenty mogą być ważne w sprawach cywilnych i podatkowych, lecz przesłanki odpowiedzialności w tych postępowaniach nie są identyczne. Szersze zagadnienia omawiają podstrony „Odpowiedzialność członków zarządu” oraz „Niewypłacalność przedsiębiorcy”.

Dokumenty, faktury i księgi

Sprawy dotyczą między innymi podrobienia lub przerobienia dokumentu w celu użycia za autentyczny albo użycia takiego dokumentu (art. 270 § 1 Kodeksu karnego) oraz poświadczenia nieprawdy co do okoliczności mającej znaczenie prawne przez funkcjonariusza publicznego lub inną osobę uprawnioną do wystawienia dokumentu (art. 271 § 1). Nie każdy autor prywatnego dokumentu jest osobą uprawnioną w rozumieniu tego ostatniego przepisu. Odrębne typy dotyczą fałszu faktur: trzeba uwzględnić ich znaczenie dla należności publicznoprawnych, a przy art. 271a również ustawową wartość kwot wykazanych na fakturze lub fakturach.
Art. 303 § 1 wymaga wyrządzenia szkody majątkowej przez nieprowadzenie dokumentacji działalności gospodarczej albo prowadzenie jej nierzetelnie lub niezgodnie z prawdą. Nie można pomijać tego skutku. Odrębne obowiązki i odpowiedzialność za dopuszczenie do nieprowadzenia ksiąg, prowadzenia ich wbrew ustawie lub podawania nierzetelnych danych wynikają z art. 77 ustawy o rachunkowości.
Spór może dotyczyć charakteru dokumentu, osoby uprawnionej do jego wystawienia, znaczenia nieprawdziwej informacji, szkody i strony podmiotowej czynu. Błąd księgowy nie jest sam przez się umyślnym poświadczeniem nieprawdy, ale nie wyklucza oceny zachowania według innych właściwych przepisów.

Korupcja gospodarcza i zmowy przetargowe

Łapownictwo menedżerskie obejmuje żądanie lub przyjęcie korzyści majątkowej albo osobistej lub jej obietnicy w zamian za określone nadużycie uprawnień lub niedopełnienie obowiązku, a także udzielenie lub obietnicę takiej korzyści (art. 296a Kodeksu karnego). Istotne są pozycja osoby w jednostce gospodarczej oraz ustawowo określone powiązanie zachowania ze szkodą majątkową, czynem nieuczciwej konkurencji lub niedopuszczalną preferencją. Nie każdy prezent lub konflikt interesów samodzielnie wyczerpuje te znamiona.
Przepisy o łapownictwie związanym z pełnieniem funkcji publicznej (art. 228 i art. 229) wymagają odrębnej oceny funkcji i związku korzyści z jej pełnieniem. Definicja z art. 115 § 19 uwzględnia osoby zatrudnione w jednostkach dysponujących środkami publicznymi, ale wyłącza osoby wykonujące wyłącznie czynności usługowe. Sam kontakt z podmiotem finansowanym publicznie nie wystarcza do zastosowania tych przepisów.
Art. 305 chroni przetargi, w tym prywatne, postępowania o udzielenie zamówienia publicznego i — odpowiednio — aukcje. Poszczególne typy obejmują ich utrudnianie lub udaremnianie oraz określone działania w celu bezprawnego wpływania na wynik. Klauzula niekaralności z § 6 ma ograniczony zakres: dotyczy czynów wskazanych w § 1 lub § 2 i wymaga zawiadomienia właściwego organu oraz ujawnienia wszystkich istotnych okoliczności, zanim dowiedział się o przestępstwie organ ścigania. Nie jest ogólną gwarancją bezkarności za każdą zmowę. Jeżeli równolegle istnieje ryzyko postępowania antymonopolowego, skutki ujawnienia trzeba zbadać odrębnie dla obu reżimów.

Pranie pieniędzy, prawa pracownicze, tajemnica przedsiębiorstwa i dane

Do spraw gospodarczych należą także postępowania dotyczące prania pieniędzy (art. 299 Kodeksu karnego), naruszeń praw osób wykonujących pracę zarobkową (art. 218–221), tajemnicy przedsiębiorstwa oraz bezprawnego dostępu do informacji lub systemu (art.
267). Samo przyjęcie płatności nie przesądza o praniu pieniędzy — konieczne jest wykazanie znamion odpowiedniego typu czynu. Także odpowiedzialność za naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa zależy od warunków art. 23 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. W szczególności typ z ust. 1 wymaga poważnej szkody, natomiast ust. 2 dotyczy ujawnienia lub wykorzystania informacji uzyskanej bezprawnie. Sam konflikt z byłym pracownikiem lub menedżerem nie przesądza o przestępstwie. Odrębną kategorię tworzą przestępstwa i wykroczenia skarbowe, w szczególności dotyczące podatków i należności celnych, regulowane Kodeksem karnym skarbowym.
Reprezentujemy klientów także w tych sprawach. Naruszeń dotyczących ubezpieczeń społecznych nie należy zbiorczo zaliczać do przestępstw skarbowych; mogą one podlegać innym przepisom, w tym Kodeksowi karnemu.

Jak prowadzimy obronę

Metodę pracy dostosowujemy do etapu postępowania i dostępnego materiału. Wczesna reakcja jest ważna, lecz strategię sprawdzamy ponownie po poznaniu akt, nowych dowodów i stanowiska organu. Decyzje o wyjaśnieniach, naprawieniu szkody i rozwiązaniach konsensualnych oceniamy w powiązaniu z całością sprawy.

Ocena statusu i ryzyka

Zaczynamy od ustalenia, w jakiej fazie jest postępowanie, kto je prowadzi, czego dotyczy i w jakiej roli występuje klient — świadka, osoby, której czynności są przedmiotem oceny, podejrzanego albo pokrzywdzonego — oraz czy interesy klienta i spółki są zbieżne.
Oddzielamy wiedzę wynikającą z dokumentów od przypuszczeń co do materiału organu. Ustalamy pilne terminy i możliwe konsekwencje kolejnych czynności.
Na tej podstawie rekomendujemy, czy i w jakiej formie zajmować stanowisko. Świadek nie ma takiego samego prawa do odmowy wypowiedzi jak podejrzany. Wyjaśniamy też, jak chronić materiał: nie usuwać danych, nie antydatować dokumentów, nie zmieniać
dowodów i nie wpływać bezprawnie na treść cudzych zeznań.

Zabezpieczenie własnego materiału

Z legalnie dostępnych źródeł pozyskujemy kopie ksiąg, umów, uchwał, protokołów, korespondencji i danych z systemów, wyciągi bankowe, sprawozdania finansowe oraz dokumentację decyzji. Materiał porządkujemy chronologicznie i przygotowujemy własną rekonstrukcję zdarzeń – kto, kiedy, na jakiej podstawie i z jaką wiedzą podjął decyzję.
Odrębnie oznaczamy dokumenty źródłowe, późniejsze zestawienia i okoliczności niepewne. Tam, gdzie sprawa wymaga oceny ekonomicznej, organizujemy prywatną ekspertyzę z zakresu rachunkowości, wyceny, finansów albo informatyki śledczej. Nie zastępuje ona opinii biegłego powołanego procesowo, ale może służyć przygotowaniu pytań, wniosków dowodowych oraz zarzutów do metody i wniosków opinii organu. Analiza obejmuje również dokumenty niekorzystne dla klienta; pomijanie ich utrudnia rzetelną ocenę ryzyka.

Pierwsze przesłuchanie

Do przesłuchania przygotowujemy klienta na podstawie dokumentów i jego rzeczywistych wspomnień: ustalamy sekwencję zdarzeń, nazwy i daty oraz wskazujemy rozbieżności wymagające wyjaśnienia. Przygotowanie świadka nie polega na uzgadnianiu wersji zeznań, lecz na wyjaśnieniu praw i obowiązków oraz uporządkowaniu wiedzy.
Należy mówić zgodnie z prawdą i zaznaczać, czego się nie pamięta albo co zna się wyłącznie z dokumentu. Świadek może uchylić się od odpowiedzi na warunkach art. 183 § 1 Kodeksu postępowania karnego. Podejrzany może odmówić wyjaśnień w całości lub odpowiedzi na
poszczególne pytania (art. 175 § 1). Decyzję o złożeniu wyjaśnień podejmujemy po ocenie materiału i możliwych następstw w innych postępowaniach. W granicach uprawnień procesowych uczestniczymy w przesłuchaniu, kontrolujemy protokół i zgłaszamy zastrzeżenia.

Środki przymusu: przeszukanie, zabezpieczenie, środki zapobiegawcze

Udzielamy pomocy przy przeszukaniu i zatrzymaniu rzeczy: sprawdzamy podstawę czynności, protokół, zakres zatrzymanego materiału i sposób postępowania z dokumentami objętymi tajemnicą. Oceniamy zażalenie na postanowienie lub czynność (art. 236 § 1 Kodeksu postępowania karnego), a przy przeszukaniu bez postanowienia – obowiązek zatwierdzenia i zgłoszone żądanie doręczenia rozstrzygnięcia. Ochrony tajemnicy obrończej nie utożsamiamy z ochroną każdej informacji przekazanej adwokatowi (art. 178, art. 180 i art. 225–226). Zaskarżamy nieuzasadnione zabezpieczenia majątkowe i wnosimy o ich uchylenie lub zmianę. W sprawach środków zapobiegawczych przedstawiamy argumenty za ochroną toku postępowania bez izolacji albo za ograniczeniem zakresu zastosowanego środka. Badamy każdorazowo przesłanki, właściwy tryb i termin; brak możliwości wniesienia jednego środka zaskarżenia nie zawsze wyklucza późniejszy wniosek o zmianę rozstrzygnięcia.

Postępowanie dowodowe i biegli

Po uzyskaniu dostępu do akt analizujemy materiał w całości i konfrontujemy go z własną rekonstrukcją. Składamy wnioski o przesłuchanie osób, dołączenie dokumentów, opinię uzupełniającą albo opinię innych biegłych, gdy zachodzą ustawowe podstawy. Art. 201 Kodeksu postępowania karnego dotyczy między innymi opinii niepełnej, niejasnej oraz sprzeczności wewnątrz opinii lub pomiędzy opiniami. Sama niekorzystna konkluzja nie wystarcza do żądania nowego biegłego.
Weryfikujemy metodę, dane źródłowe i założenia dotyczące szkody, wartości transakcji oraz sytuacji finansowej spółki. Oceniamy również dowody osobowe i alternatywne wyjaśnienia zdarzeń. W zależności od etapu i przyczyny braku podstaw odpowiedzialności wnosimy o umorzenie albo uniewinnienie. Przekazanie sprawy prokuratorowi na podstawie art. 344a wymaga istotnych braków postępowania przygotowawczego i znacznych trudności w ich uzupełnieniu przez sąd; nie jest automatyczną reakcją na każdy brak dowodowy oskarżenia.

Rozprawa i apelacja

Na rozprawie realizujemy plan obrony przez pytania do świadków i biegłych, wnioski dowodowe oraz odniesienie dokumentów do zarzutów. Przebiegiem rozprawy kieruje sąd; zadaniem obrońcy jest skuteczne korzystanie z uprawnień klienta, nie jednostronne
ustalanie kolejności czynności.
Po wyroku oceniamy podstawy apelacji, w tym naruszenia prawa, błędy ustaleń i rażącą niewspółmierność kary (art. 438 Kodeksu postępowania karnego). Pilnujemy właściwego dla danej sytuacji terminu wniosku o uzasadnienie i apelacji. Dopuszczalność oraz
podstawy kasacji do Sądu Najwyższego oceniamy odrębnie; nie jest ona kolejną zwykłą apelacją (art. 519 i art. 523). Po prawomocnym zakończeniu pomagamy uporządkować skutki dotyczące rejestrów, zabezpieczeń, przepadku i zakazów, stosownie do zakresu zlecenia.

Naprawienie szkody i konsensualne zakończenie sprawy

Naprawienie szkody może mieć istotne znaczenie, lecz jego skutki zależą od kwalifikacji czynu, zakresu naprawienia i momentu działania. Art. 296 § 5 Kodeksu karnego przewiduje niepodleganie karze po dobrowolnym naprawieniu szkody w całości przed wszczęciem postępowania karnego. Art. 297 § 3 przewiduje odrębną klauzulę związaną z dobrowolnym zapobieżeniem wykorzystaniu wsparcia finansowego lub instrumentu płatniczego, rezygnacją z dotacji lub zamówienia publicznego albo zaspokojeniem roszczeń pokrzywdzonego – również przed wszczęciem postępowania. Nie należy utożsamiać tej granicy z późniejszym przedstawieniem zarzutów; konieczne jest ustalenie momentu wszczęcia sprawy.
W odniesieniu do przestępstw z art. 296, art. 299–305 lub art. 306b dobrowolne naprawienie szkody w całości pozwala sądowi zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia; naprawienie szkody w znacznej części pozwala na nadzwyczajne złagodzenie (art. 307). Również przy oszustwie z art. 286 znaczenie ma szczególna podstawa z art. 295: nie chodzi wyłącznie o ogólną okoliczność łagodzącą. Skorzystanie przez sąd z tych możliwości nie jest jednak automatyczne, a odstąpienie od wymierzenia kary nie jest tym samym co brak skazania. Ugoda cywilna ani spłata długu nie kończą same przez się postępowania karnego.
Prawo procesowe umożliwia skazanie bez rozprawy na wniosek prokuratora i po uzgodnieniu rozstrzygnięcia z oskarżonym (art. 335 Kodeksu postępowania karnego). Oskarżony może też, w granicach ustawowej dopuszczalności, złożyć wniosek o skazanie bez przeprowadzania postępowania dowodowego do zakończenia pierwszego przesłuchania wszystkich oskarżonych na rozprawie głównej (art. 387 § 1). Znaczenie mają wymagania dotyczące jasności okoliczności i winy, stanowiska uczestników oraz ochrony interesów pokrzywdzonego. Ugodowe ustalenia stron nie wiążą sądu bezwarunkowo.
Odrębnym rozwiązaniem jest warunkowe umorzenie postępowania. Wymaga ono między innymi winy i społecznej szkodliwości, które nie są znaczne, niewątpliwych okoliczności czynu, niekaralności za przestępstwo umyślne i pozytywnej prognozy, a także spełnienia ustawowej granicy zagrożenia karą (art. 66 Kodeksu karnego). Nie jest wyrokiem skazującym, choć może wiązać się z obowiązkami i innymi następstwami, także na gruncie odpowiedzialności podmiotu zbiorowego.
Przed przyjęciem rozwiązania konsensualnego oceniamy nie tylko karę, lecz także zakazy pełnienia funkcji, skutki dla zamówień publicznych, naprawienie szkody i ograniczenia późniejszej apelacji wynikające z art. 447 § 5. Kwalifikacja prawna musi odpowiadać
ustalonym faktom; nie można jej dowolnie dobierać wyłącznie dla uniknięcia skutków skazania. Decyzja należy do klienta po przedstawieniu dopuszczalnych wariantów i ryzyk.

Co grozi poza karą: skutki skazania dla przedsiębiorcy

Konsekwencje wyroku skazującego mogą sięgać dalej niż orzeczona kara. Art. 18 § 2 Kodeksu spółek handlowych wyłącza pełnienie wskazanych funkcji przez osobę prawomocnie skazaną za przestępstwa z art. 587–587², art. 590 i art. 591 tego kodeksu, art. 228–231 Kodeksu karnego oraz rozdziałów XXXIII–XXXVII Kodeksu karnego.
Dotyczy to funkcji członka zarządu, rady nadzorczej i komisji rewizyjnej, likwidatora oraz prokurenta. Nie każde przestępstwo gospodarcze jest objęte tym katalogiem; samo skazanie wyłącznie z art. 586 Kodeksu spółek handlowych nie uruchamia tego zakazu.
Zakaz wynika z ustawy, niezależnie od osobnego orzeczenia go w wyroku. Ustaje po pięciu latach od uprawomocnienia się wyroku, chyba że wcześniej nastąpi zatarcie skazania. Przy przestępstwie nieumyślnym możliwy jest wniosek o zwolnienie z zakazu lub skrócenie jego okresu, składany w ciągu trzech miesięcy od uprawomocnienia się wyroku (art. 18 § 3 i § 4). Trzeba zbadać skutki dla pełnionej funkcji i reprezentacji spółki; nie wolno jednak bez analizy konkretnej czynności zakładać nieważności wszystkich późniejszych działań. Wyrok skazujący wydany konsensualnie może wywoływać ten sam zakaz co wyrok po pełnym postępowaniu dowodowym. Warunkowe umorzenie nie jest skazaniem. Sąd może orzec zakaz prowadzenia określonej działalności gospodarczej, gdy spełnione są warunki art. 41 § 2 Kodeksu karnego. Odrębne przesłanki dotyczą przepadku korzyści lub jej równowartości (art. 45), przepadku przedsiębiorstwa (art. 44a) oraz naprawienia szkody (art. 46). Nie każde skazanie przedsiębiorcy oznacza przepadek jego przedsiębiorstwa lub majątku spółki.
Prawomocne skazanie za przestępstwa wskazane w art. 108 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 Prawa zamówień publicznych może stanowić podstawę wykluczenia wykonawcy — także gdy dotyczy określonej w tym przepisie osoby pełniącej funkcję u wykonawcy. Zakres przestępstw, krąg osób, okres wykluczenia i dopuszczalność wykazania rzetelności mimo nieprawidłowości wymagają odrębnej oceny, w tym według art. 110 i art. 111. Nie należy utożsamiać tego mechanizmu z zakazem z art. 18 Kodeksu spółek handlowych. Rozstrzygnięcie dotyczące osoby fizycznej może także mieć znaczenie dla odpowiedzialności podmiotu zbiorowego, na zasadach opisanych wyżej. Celem obrony jest zatem ochrona praw klienta z uwzględnieniem jego sytuacji zawodowej i gospodarczej, bez obietnicy zachowania funkcji lub działalności niezależnie od ustaleń sprawy.

Sprawa karna a spór cywilny, podatkowy i kontrola

To samo zdarzenie — niezłożenie wniosku o upadłość, sporna transakcja lub nierzetelna faktura — może być oceniane w postępowaniu karnym, cywilnym, podatkowym i kontrolnym. Materiał z jednego postępowania może trafić do pozostałych, lecz nie wszystkie ustalenia mają moc wiążącą. Art. 11 Kodeksu postępowania cywilnego wiąże sąd cywilny ustaleniami prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa, nie zaś całą treścią akt śledztwa. Możliwe zawieszenie sprawy cywilnej wymaga przesłanek z art. 177 § 1 pkt 4 tego kodeksu.
Organ podatkowy korzysta z materiałów postępowania karnego na zasadach dowodowych Ordynacji podatkowej, w szczególności art. 180, art. 181 i art. 191; art. 11 Kodeksu postępowania cywilnego nie jest podstawą jego związania. Dla sądu administracyjnego odrębny przepis o związaniu wyrokiem skazującym zawiera art. 11 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Także dostęp zawiadamiającego do akt nie wynika automatycznie z samego złożenia zawiadomienia. Dlatego koordynujemy obronę z pełnomocnikami prowadzącymi pozostałe sprawy klienta. Sprawdzamy zgodność twierdzeń faktycznych z dokumentami i następstwa składanych oświadczeń, nie obiecując, że materiał ujawniony w jednym postępowaniu pozostanie poza innymi. Korzystne rozwiązanie w sprawie karnej może wymagać zaakceptowania kosztu lub ryzyka w sporze cywilnym; taki wybór przedstawiamy klientowi do decyzji. Już podczas kontroli oceniamy, które ustalenia dotyczą odpowiedzialności administracyjnej, a które mogą wskazywać na przestępstwo. Podstrona „Odpowiedzialność członków zarządu” rozwija reżimy cywilny i podatkowy, natomiast podstrona „Spory gospodarcze” omawia prowadzenie sporu cywilnego. Nie przenosimy automatycznie przesłanek odpowiedzialności między tymi reżimami.

Przedsiębiorca jako pokrzywdzony

Pokrzywdzonym jest osoba fizyczna lub prawna, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przez przestępstwo; ustawa obejmuje także wskazane jednostki organizacyjne bez osobowości prawnej (art. 49 Kodeksu postępowania karnego). W sprawie szkody wyrządzonej spółce jej wspólnik nie staje się pokrzywdzonym wyłącznie dlatego, że zmniejszyła się wartość jego udziałów. Osobno sprawdza się reprezentację pokrzywdzonej spółki, zwłaszcza gdy podejrzenie dotyczy osoby z jej organu.
Zawiadomienie powinno przedstawiać uporządkowaną chronologię, dokumenty, okoliczności wymagające zbadania i wnioski dowodowe. Wskazanie kwalifikacji prawnej pomaga uporządkować profesjonalne pismo, ale nie jest warunkiem skutecznego zgłoszenia przez pokrzywdzonego. Złożenie zawiadomienia nie oznacza automatycznego wszczęcia postępowania; organ ocenia, czy zachodzi uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa. Gdy istnieją podstawy, wskazujemy również potrzebę zabezpieczenia majątkowego.
Na odmowę wszczęcia lub umorzenie pokrzywdzonemu przysługuje zażalenie na zasadach art. 306. Subsydiarny akt oskarżenia wymaga przejścia ustawowej sekwencji, obejmującej uchylenie wcześniejszego postanowienia przez sąd oraz kontrolę ponownego postanowienia przez prokuratora nadrzędnego. Miesięczny termin biegnie od doręczenia zawiadomienia o utrzymaniu przez niego postanowienia w mocy, a nie od każdej ponownej odmowy (art. 55 i art. 330 § 2–2a). Akt oskarżenia wymaga sporządzenia i podpisania przez uprawnionego profesjonalnego pełnomocnika.
W sprawie z oskarżenia publicznego pokrzywdzony może działać jako oskarżyciel posiłkowy obok prokuratora, składając oświadczenie do rozpoczęcia przewodu sądowego (art. 53 i art. 54 § 1 Kodeksu postępowania karnego). Uzyskuje wtedy uprawnienia strony do udziału w postępowaniu sądowym, wniosków dowodowych i zaskarżania rozstrzygnięć. Wniosek o naprawienie szkody lub zadośćuczynienie na podstawie art. 46 § 1 Kodeksu karnego można złożyć do zamknięcia przewodu sądowego na rozprawie głównej (art. 49a).
Postępowanie karne służy także ochronie prawnie chronionych interesów pokrzywdzonego. Orzeczenie o naprawieniu szkody może być podstawą egzekucji po nadaniu klauzuli wykonalności (art. 107). Nie gwarantuje jednak rzeczywistego odzyskania pieniędzy. Równoległe dochodzenie tego samego roszczenia w innym postępowaniu albo wcześniejsze prawomocne rozstrzygnięcie może wyłączać ponowne
orzeczenie obowiązku kompensacyjnego w sprawie karnej (art. 415 § 1). Dlatego kolejność zawiadomienia, pozwu, wniosku o zabezpieczenie i egzekucji ustalamy po analizie tożsamości roszczeń oraz celów klienta.
Dążenie do odzyskania należności nie czyni rzetelnego zawiadomienia fałszywym oskarżeniem. Ryzyko z art. 234 lub art. 238 Kodeksu karnego wiąże się z fałszywym oskarżeniem albo zawiadomieniem o niepopełnionym przestępstwie przy spełnieniu ustawowych przesłanek, a nie z samym interesem majątkowym zawiadamiającego czy późniejszą odmową wszczęcia. Nie należy przedstawiać przypuszczeń jako pewnych faktów ani wykorzystywać postępowania do świadomego formułowania nieprawdziwych zarzutów. Dochodzenie należności rozwija podstrona „Windykacja i należności”, a spór cywilny — „Spory gospodarcze”.

Sprawy karne gospodarcze w sektorze zdrowia

Podmioty lecznicze, spółki medyczne oraz przedsiębiorstwa współpracujące z ochroną zdrowia — dostawcy wyrobów medycznych, hurtownie farmaceutyczne, podmioty telemedyczne — mogą mierzyć się z tymi samymi problemami, z uwzględnieniem regulacji sektorowych. Znaczenie mają między innymi rozliczenia świadczeń finansowanych ze środków publicznych, funkcje osób uczestniczących w rozliczeniach i zakupach, obrót produktami leczniczymi oraz dokumentacja medyczna. Błąd w rozliczeniu lub naruszenie regulacji sektorowej nie przesądzają same przez się o przestępstwie.
Mapę ryzyk i działania zapobiegawcze rozwija podstrona „Karne ryzyka w ochronie zdrowia”, a obronę w postępowaniach związanych z leczeniem — „Obrona lekarzy i personelu medycznego”. W sprawie gospodarczej z tego sektora łączymy analizę zarzutów z oceną dokumentacji, zasad finansowania i obowiązków organizacyjnych.

Zakres wsparcia

W sprawach karnych gospodarczych kancelaria zapewnia w szczególności ocenę statusu i ryzyka, pomoc świadkom, przygotowanie do przesłuchań oraz udział w czynnościach w granicach uprawnień procesowych. Zakres pomocy obejmuje przeszukanie i zatrzymanie
rzeczy, zabezpieczenie majątkowe, zatrzymanie osoby, tymczasowe aresztowanie i pozostałe środki zapobiegawcze.
Bronimy członków zarządów, wspólników, prokurentów, menedżerów i przedsiębiorców w postępowaniu przygotowawczym i sądowym. Analizujemy dokumentację korporacyjną i finansową, organizujemy prywatne ekspertyzy i weryfikujemy opinie biegłych.
Przygotowujemy apelacje, zażalenia i — gdy są dopuszczalne — kasacje. Oceniamy naprawienie szkody i rozwiązania konsensualne, koordynujemy działania z innymi postępowaniami oraz doradzamy przy dokumentowaniu decyzji i planowaniu transakcji o podwyższonym ryzyku.
Reprezentujemy przedsiębiorców pokrzywdzonych: od zawiadomienia i zażalenia, przez subsydiarny akt oskarżenia w razie spełnienia ustawowych warunków, po działanie jako oskarżyciel posiłkowy i dochodzenie naprawienia szkody. Zakres wsparcia obejmuje także sprawy o przestępstwa i wykroczenia skarbowe oraz reprezentację podmiotu zbiorowego w postępowaniu prowadzonym na podstawie właściwej ustawy.
W tej samej sprawie reprezentujemy wyłącznie jedną stronę; przed przyjęciem sprawy weryfikujemy konflikt interesów, w tym zbieżność interesów osoby zarządzającej i spółki. Szczegółowy zakres czynności oraz zasady współpracy ustalamy przed rozpoczęciem
zlecenia.

Co przygotować do konsultacji

Przydatne są przede wszystkim pisma otrzymane od organu — wezwanie, postanowienie, protokół przeszukania lub zatrzymania rzeczy, rozstrzygnięcie o zabezpieczeniu – wraz z pouczeniami i informacją o doręczeniu. Do odtworzenia zdarzeń służą dokumenty korporacyjne z właściwego okresu: umowa spółki, uchwały, protokoły, regulaminy i zakresy obowiązków. W sprawach finansowych znaczenie mają sprawozdania, wyciągi, zestawienia należności i zobowiązań oraz korespondencja z księgowością i biegłym rewidentem.
Warto przygotować umowy i korespondencję dotyczącą spornych transakcji, pisma z równoległych postępowań oraz krótką chronologię sporządzoną na potrzeby rozmowy z adwokatem. Taka późniejsza notatka powinna być oznaczona datą i wyraźnie oddzielona od dokumentów historycznych. Legalne uporządkowanie kopii lub sporządzenie zestawienia nie jest tym samym co zmiana dowodu; nie należy jednak antydatować, usuwać, dopisywać treści do dawnych dokumentów ani wpływać bezprawnie na świadków.
Na etapie pierwszego kontaktu wystarczy ogólne wskazanie rodzaju sprawy, jej fazy i biegnących terminów. Pełną dokumentację przekazuje się po wstępnej weryfikacji sprawy i konfliktu interesów, w sposób uzgodniony z kancelarią. Dokumenty powinny pochodzić ze źródeł, do których klient ma legalny dostęp.