Obsługa prawna podmiotów leczniczych
Zapewniamy stałą i doraźną obsługę prawną podmiotów leczniczych oraz praktyk zawodowych osób wykonujących zawody medyczne. Wspieramy w szczególności przychodnie, kliniki, centra medyczne, szpitale i spółki prowadzące działalność leczniczą, a także indywidualne i grupowe praktyki lekarzy i lekarzy dentystów, pielęgniarek i położnych, fizjoterapeutów oraz diagnostów laboratoryjnych. Doradzamy osobom zarządzającym placówkami w sprawach, w których decyzje organizacyjne wywołują skutki prawne: przy kontraktowaniu personelu medycznego, wykonywaniu umów z Narodowym Funduszem Zdrowia, tworzeniu i aktualizacji dokumentacji wewnętrznej oraz w sporach z płatnikiem, personelem, kontrahentami i wspólnikami. Właścicielom i inwestorom pomagamy przy organizacji, reorganizacji i przekształceniach działalności leczniczej. Kancelaria MCP z siedzibą w Katowicach łączy znajomość regulacji sektora ochrony zdrowia z praktyką procesową i karną; partner zarządzający kancelarii jest adwokatem i doktorem nauk o zdrowiu.
Kancelaria MCP z siedzibą w Katowicach łączy praktykę karną i procesową z wiedzą o realiach udzielania świadczeń zdrowotnych; partner zarządzający kancelarii jest adwokatem i doktorem nauk o zdrowiu.
Skontaktuj się w sprawie konsultacji
Komu pomagamy: podmiot leczniczy, praktyka zawodowa i osoby
zarządzające
Działalność lecznicza może być wykonywana w dwóch zasadniczych formułach przewidzianych w ustawie z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej. Pierwszą są podmioty lecznicze (art. 4 tej ustawy), do których należą między innymi przedsiębiorcy, w tym spółki kapitałowe i osobowe, oraz samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej. Drugą są praktyki zawodowe (art. 5 tej ustawy), które mogą prowadzić lekarze i lekarze dentyści, pielęgniarki i położne, fizjoterapeuci oraz diagności laboratoryjni — indywidualnie albo, w przypadkach przewidzianych ustawą, grupowo w formie spółki cywilnej, jawnej lub partnerskiej. Praktyka zawodowa nie jest podmiotem leczniczym; obie kategorie mieszczą się w pojęciu podmiotu wykonującego działalność leczniczą. Wybór i zmiana formy prowadzenia działalności wpływają między innymi na zasady odpowiedzialności za zobowiązania, wymogi rejestrowe, model zatrudnienia personelu oraz sytuację prawną umów zawieranych z Narodowym Funduszem Zdrowia. Wspieramy podmioty lecznicze, osoby prowadzące praktyki zawodowe oraz osoby zarządzające działalnością leczniczą, w szczególności członków zarządów, wspólników spółek osobowych i cywilnych oraz kierowników podmiotów leczniczych. Zakres osobistej odpowiedzialności każdej z tych osób zależy od formy prawnej, pełnionej funkcji, powierzonych obowiązków i rzeczywistego udziału w zarządzaniu. Odrębną grupę stanowią właściciele i inwestorzy przygotowujący wejście w działalność leczniczą albo jej reorganizację; doradzamy im przede wszystkim przy projektowaniu struktury prawnej i świadomym rozdzieleniu ról właścicielskich, zarządczych i operacyjnych. Sytuacje nagłe — kontrolę, zawiadomienie do prokuratury lub poważne zdarzenie niepożądane — omawiamy odrębnie w ramach zagadnień dotyczących kryzysu prawnego w placówce medycznej, ponieważ wymagają innego trybu pracy niż obsługa bieżąca.
Na czym polega stała obsługa prawna placówki medycznej?
Stała obsługa prawna podmiotu leczniczego polega na bieżącym wsparciu osób zarządzających placówką w sprawach wynikających z jej codziennego funkcjonowania — zanim staną się one przedmiotem sporu. W praktyce obejmuje w szczególności opiniowanie i negocjowanie umów z personelem, dostawcami, podwykonawcami, najemcami i laboratoriami; przygotowywanie i aktualizację dokumentów wewnętrznych; odpowiedzi na korespondencję organów i płatnika; wsparcie przy zatrudnianiu i kończeniu współpracy z personelem; konsultowanie decyzji zarządczych obarczonych ryzykiem prawnym oraz reprezentację w postępowaniach, które mimo działań prewencyjnych się rozpoczną.
Model współpracy dostosowujemy do skali i potrzeb placówki: od stałej obsługi w uzgodnionym wymiarze, przez rozliczenie według rzeczywistego czasu pracy, po prowadzenie pojedynczych projektów, takich jak przegląd umów z personelem, przygotowanie placówki do kontroli albo reorganizacja formy prawnej działalności. Istotą stałej obsługi jest ciągłość wiedzy o placówce – jej strukturze, umowach, personelu, procedurach i historii sporów — dzięki czemu analiza kolejnego problemu może rozpoczynać się od aktualnego kontekstu organizacji, a nie od jego odtwarzania od podstaw.
Umowy z lekarzami i personelem medycznym: kwalifikacja
współpracy i rozkład odpowiedzialności
Podstawa prawna współpracy z lekarzem — umowa o pracę, umowa cywilnoprawna albo umowa zawarta z osobą prowadzącą praktykę zawodową — istotnie wpływa na zakres podporządkowania organizacyjnego, obciążenia publicznoprawne, zasady zakończenia współpracy i rozkład odpowiedzialności. Zgodnie z art. 22 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy stosunek pracy polega na wykonywaniu pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem, w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym. Zatrudnienie w takich warunkach jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy bez względu na nazwę zawartej przez strony umowy (art. 22 § 1¹ Kodeksu pracy). Jeżeli współpraca określona jako kontrakt cywilnoprawny jest w rzeczywistości wykonywana w warunkach właściwych dla stosunku pracy, powstaje ryzyko ustalenia istnienia stosunku pracy, konieczności korekty rozliczeń składkowych i dopłaty należnych składek wraz z odsetkami, a także odpowiedzialności za wykroczenie polegające na zawarciu umowy cywilnoprawnej w warunkach, w których powinna być zawarta umowa o pracę (art. 281 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy). Odpowiedzialność cywilna za szkodę wyrządzoną pacjentowi wymaga odrębnego zbadania podstaw odpowiedzialności lekarza i placówki. Placówka może odpowiadać na podstawie art. 430 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny za szkodę wyrządzoną z winy osoby, której na własny rachunek powierzyła wykonanie czynności i która przy jej wykonywaniu podlegała jej kierownictwu. Ocena tej przesłanki zależy od rzeczywistego modelu organizacji współpracy; sama nazwa umowy nie rozstrzyga o istnieniu albo braku podporządkowania. Lekarz może odpowiadać za własne zawinione działanie lub zaniechanie na zasadach ogólnych (art. 415 Kodeksu cywilnego). Jeżeli za tę samą szkodę odpowiedzialność deliktową ponosi kilka osób, ich odpowiedzialność wobec poszkodowanego jest solidarna (art. 441 § 1 Kodeksu cywilnego), a wzajemne rozliczenie zależy od okoliczności, w szczególności od winy i stopnia przyczynienia się do powstania szkody (art. 441 § 2 Kodeksu cywilnego). Pracownik korzysta przy tym z ochrony przewidzianej w art. 119 i art. 120 Kodeksu pracy; osoba wykonująca świadczenia na podstawie kontraktu cywilnoprawnego z tej ochrony pracowniczej nie korzysta. Odrębny reżim przewidują art. 26 i art. 27 ustawy o działalności leczniczej dla zamówienia na udzielanie świadczeń zdrowotnych udzielanego przez podmiot leczniczy spełniający przesłanki wskazane w art. 26 ust. 1 tej ustawy, odsyłające do kategorii zamawiających określonych w art. 4, art. 5 ust. 1 i art. 6 ustawy — Prawo zamówień publicznych. W takim przypadku art. 27 ust. 7 ustawy o działalności leczniczej przewiduje ustawową solidarną odpowiedzialność udzielającego zamówienia i przyjmującego zamówienie za szkodę wyrządzoną przy udzielaniu świadczeń w
zakresie zamówienia. Umowa zawierana z lekarzem przez placówkę, która nie spełnia przesłanek z art. 26 ust. 1, nie jest zamówieniem w rozumieniu tego przepisu, a odpowiedzialność ocenia się wówczas na zasadach ogólnych.
Przygotowujemy i audytujemy umowy z lekarzami oraz pozostałym personelem medycznym, projektujemy strukturę współpracy z uwzględnieniem ryzyka przekwalifikowania stosunku prawnego, zasad poufności, zakazu konkurencji, ochrony danych, odpowiedzialności i ubezpieczenia, a także prowadzimy spory powstałe na tle zakończenia współpracy. Brak jasnego uregulowania tych kwestii nie przesądza jeszcze o odpowiedzialności, ale zwiększa ryzyko sporów dotyczących regresu, ubezpieczenia, dokumentacji, danych pacjentów i rozliczeń po zakończeniu współpracy.
Najczęstsze ryzyka związane z umowami z lekarzami i personelem medycznym omawiamy szerzej w Bazie wiedzy w materiale poświęconym kontraktowaniu personelu i sporom wynikającym ze współpracy.
Kontrakt z NFZ: wykonywanie umowy, kontrola i środki ochrony
świadczeniodawcy
Umowa o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej zawarta z Narodowym Funduszem Zdrowia podlega ustawie z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, a w zakresie w niej nieuregulowanym — przepisom Kodeksu cywilnego (art. 155 ust. 1 tej ustawy). Treść umowy współkształtują ogólne warunki umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, określone w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 8 września 2015 r., które przewidują między innymi przypadki i zasady nakładania kar umownych związanych z wykonywaniem umowy. Dla osoby zarządzającej placówką oznacza to, że wykonywanie kontraktu nie jest wyłącznie zagadnieniem rozliczeniowym: personel zgłoszony do umowy, harmonogramy, wymagania lokalowe i sprzętowe, sposób sprawozdawania świadczeń oraz dokumentacja mogą stanowić elementy zobowiązania wobec płatnika. Fundusz jest uprawniony do kontroli świadczeniodawców na zasadach określonych w dziale IIIA ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Środek ochrony prawnej zależy od charakteru czynności Funduszu. Postępowanie kontrolne kończy się wystąpieniem pokontrolnym, do którego kierownik podmiotu kontrolowanego może zgłosić zastrzeżenia w terminie 14 dni od dnia doręczenia (art. 61t ust. 1 tej ustawy); zastrzeżenia rozpatruje Prezes Funduszu. Odrębnie art. 160 tej ustawy przewiduje zażalenie świadczeniodawcy na czynności Prezesa Funduszu lub dyrektora oddziału wojewódzkiego dotyczące realizacji umowy, z ustawowymi wyłączeniami, w tym dotyczącymi stanowiska Prezesa Funduszu w sprawie zastrzeżeń do wystąpienia pokontrolnego. Zażalenie składa się wraz z uzasadnieniem, za pośrednictwem właściwego miejscowo dyrektora oddziału wojewódzkiego Funduszu, w terminie 14 dni od dnia dokonania kwestionowanej czynności (art. 161 ust. 2). Spory majątkowe wynikające z umowy podlegają rozpoznaniu przez sądy powszechne.
Pierwsza odpowiedź świadczeniodawcy może istotnie wpłynąć na dalszy przebieg postępowania przez treść złożonych wyjaśnień, przedstawione dokumenty i zakres przyznanych okoliczności. Z tego względu przed udzieleniem odpowiedzi warto ustalić podstawę prawną i charakter pisma, biegnące terminy, zakres żądanych informacji oraz materiał źródłowy, który należy zabezpieczyć. Wspieramy świadczeniodawców przy przystępowaniu do postępowań w sprawie zawarcia umów, w toku kontroli i po jej zakończeniu, przy kwestionowaniu kar umownych i żądań zwrotu środków oraz w sporach sądowych z Funduszem.
Praktyczny sposób postępowania po otrzymaniu korespondencji od płatnika rozwijamy w Bazie wiedzy w materiale dotyczącym odpowiedzi na pismo z NFZ.
Zakaz podwójnego kontraktowania (art. 132 ust. 3): kiedy struktura
współpracy wymaga przeglądu
Zgodnie z art. 132 ust. 3 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych nie można zawrzeć umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej z lekarzem, pielęgniarką, położną, inną osobą wykonującą zawód medyczny lub psychologiem, jeżeli osoby te udzielają świadczeń opieki zdrowotnej u świadczeniodawcy, który zawarł umowę o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej z Funduszem. Na mocy art. 133 zdanie drugie tej ustawy przepis art. 132 ust. 3 stosuje się odpowiednio do podwykonawców. Regulacja ta wymaga analizy konkretnej konfiguracji umów i ról, a nie wyłącznie nazw przyjętych przez strony.
Dla zarządzających placówką praktyczne znaczenie ma w szczególności ustalenie: kto jest stroną umowy z Funduszem; w jakim charakterze poszczególne osoby udzielają świadczeń; czy w strukturze występują podwykonawcy; oraz czy planowana reorganizacja rzeczywiście zmienia układ podmiotowy istotny z punktu widzenia art. 132 ust. 3 i art. 133. Nie ma uniwersalnego bezpiecznego wzorca odpowiedzi ani jednej struktury organizacyjnej właściwej dla wszystkich placówek. Ocena wymaga zestawienia konkretnych umów, zakresów świadczeń, ról osób i sposobu realizacji kontraktu z Funduszem. Dlatego przegląd struktury kontraktowania traktujemy jako odrębny projekt, zwłaszcza przed reorganizacją działalności albo po otrzymaniu korespondencji od płatnika.
Zagadnienia art. 132 ust. 3 i art. 133 rozwijamy w Bazie wiedzy w materiałach dotyczących zakazu podwójnego kontraktowania, ryzyk świadczeniodawcy przy kontraktowaniu personelu oraz skutków reorganizacji działalności dla umowy z Funduszem.
Regulamin organizacyjny, rejestr podmiotów i dokumentacja
wewnętrzna
Sprawy dotyczące sposobu i warunków udzielania świadczeń zdrowotnych przez podmiot wykonujący działalność leczniczą, nieuregulowane w ustawie lub statucie, określa regulamin organizacyjny ustalony przez kierownika (art. 23 ustawy o działalności leczniczej). Jego obligatoryjną treść wyznacza art. 24 tej ustawy. Regulamin powinien odpowiadać rzeczywistej organizacji placówki. Jego postanowienia mogą być analizowane w toku kontroli i sporów, dlatego rozbieżność między dokumentem a praktyką może osłabiać możliwość wykazania prawidłowej organizacji procesu udzielania świadczeń. Podmiot wykonujący działalność leczniczą podlega wpisowi do rejestru podmiotów wykonujących działalność leczniczą (art. 100 i następne ustawy o działalności leczniczej). Podmiot wpisany do rejestru ma obowiązek zgłaszać organowi prowadzącemu rejestr wszelkie zmiany danych objętych rejestrem w terminie 14 dni od dnia ich powstania (art. 107 ust. 1 tej ustawy). W razie niezgłoszenia zmiany w terminie organ prowadzący rejestr może, w drodze decyzji administracyjnej, nałożyć karę pieniężną w wysokości do dziesięciokrotnego minimalnego wynagrodzenia za pracę (art. 107 ust. 2). W praktyce reorganizacji należy więc odrębnie zidentyfikować wszystkie zmiany danych ujawnianych w rejestrze — w szczególności dotyczące miejsc udzielania świadczeń, struktury organizacyjnej i zakresu działalności — oraz przypisać im terminy i osoby odpowiedzialne. Elementem obsługi bieżącej jest również weryfikacja obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej podmiotu wykonującego działalność leczniczą (art. 25 ust. 1 ustawy o działalności leczniczej), a także ocena, czy przyjęta ochrona ubezpieczeniowa odpowiada rzeczywistemu profilowi ryzyka placówki. Przygotowujemy i aktualizujemy regulaminy organizacyjne, prowadzimy sprawy rejestrowe, audytujemy dokumentację wewnętrzną oraz porządkujemy obowiązki dokumentacyjne przy przekształceniach, transakcjach i zmianach organizacyjnych.
Odpowiedzialność osób zarządzających i spory właścicielskie
Zakres osobistej odpowiedzialności osób zarządzających zależy od formy prawnej podmiotu i pełnionej funkcji. W przypadku placówki prowadzonej w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością członek zarządu odpowiada wobec spółki za szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem lub postanowieniami umowy spółki, chyba że nie ponosi winy (art. 293 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. — Kodeks spółek handlowych). Wobec wierzycieli spółki z ograniczoną odpowiedzialnością członkowie zarządu mogą odpowiadać solidarnie, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, na zasadach określonych w art. 299 Kodeksu spółek handlowych. W innych typach spółek kapitałowych odpowiedzialność członków organów wobec spółki opiera się na odrębnych przepisach, dlatego zasad właściwych dla spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie należy przenosić na nie automatycznie. Za zaległości podatkowe spółki odpowiedzialność członków zarządu może powstać na warunkach określonych w art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. — Ordynacja podatkowa. Przepisy Ordynacji podatkowej dotyczące odpowiedzialności osób trzecich znajdują odpowiednie zastosowanie do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w zakresie określonym w art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W działalności leczniczej do reżimów korporacyjnych i publicznoprawnych dochodzi odpowiedzialność związana z organizacją procesu udzielania świadczeń. Poważne zdarzenie medyczne może prowadzić do oceny zachowania osoby zarządzającej także na gruncie prawa karnego, ale nie z samego faktu pełnienia funkcji. Odpowiedzialność wymaga przypisania realizacji znamion konkretnego czynu zabronionego, ustalenia źródła i zakresu obowiązku ciążącego na danej osobie, winy oraz — jeżeli wymaga tego dany typ czynu — związku przyczynowego i skutku lub narażenia. Pojęcie „błędu organizacyjnego” nie stanowi samodzielnego typu czynu zabronionego.
Odpowiedzialność karną związaną z organizacją procesu udzielania świadczeń omawiamy szerzej w części serwisu poświęconej karnym ryzykom w ochronie zdrowia. Odrębną kategorię stanowią spory właścicielskie. Konflikt wspólników placówki medycznej może wpływać nie tylko na stosunki korporacyjne, lecz także na bieżące zarządzanie, personel, realizację kontraktu z płatnikiem i ciągłość udzielania świadczeń. Doradzamy przy konstruowaniu umów i porozumień wspólników ograniczających ryzyko paraliżu decyzyjnego, a gdy spór już istnieje — prowadzimy negocjacje, mediacje i postępowania sądowe z uwzględnieniem potrzeby zabezpieczenia bieżącego funkcjonowania placówki.
Compliance placówki: jakość, ochrona małoletnich, sygnaliści, dane
i cyberbezpieczeństwo
Na podmiotach wykonujących działalność leczniczą mogą ciążyć równolegle obowiązki wynikające z kilku odrębnych reżimów regulacyjnych. Wewnętrzny system zarządzania jakością i bezpieczeństwem prowadzi podmiot wykonujący działalność leczniczą w ramach umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych zawartej z Narodowym Funduszem Zdrowia (art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 16 czerwca 2023 r. o jakości w opiece zdrowotnej i bezpieczeństwie pacjenta). Obowiązek wprowadzenia standardów ochrony małoletnich dotyczy między innymi organów zarządzających placówkami medycznymi, w których małoletni przebywają lub mogą przebywać, oraz organizatorów działalności medycznej skierowanej do małoletnich (art. 22b i art. 22c ustawy z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich).
Podmiot prawny, na rzecz którego według stanu na dzień 1 stycznia lub 1 lipca danego roku pracę zarobkową wykonuje co najmniej 50 osób, jest co do zasady obowiązany ustalić procedurę zgłoszeń wewnętrznych zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 14 czerwca 2024 r. o ochronie sygnalistów. Przy ustalaniu tego progu uwzględnia się nie tylko pracowników, lecz także określone osoby świadczące pracę za wynagrodzeniem na innej podstawie prawnej, jeżeli nie zatrudniają do tego rodzaju pracy innych osób — co ma szczególne znaczenie w placówkach opartych na kontraktach. Placówka przetwarza ponadto dane dotyczące zdrowia, należące do szczególnych kategorii danych osobowych w rozumieniu art. 9 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 (RODO).
Po nowelizacji ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa obowiązującej od 3 kwietnia 2026 r. podmioty działające w ochronie zdrowia mogą podlegać obowiązkom właściwym dla podmiotów kluczowych lub ważnych. Nie oznacza to jednak objęcia każdej placówki takim samym reżimem. Pierwszym krokiem powinna być ocena statusu konkretnego podmiotu według kryteriów ustawowych, w tym rodzaju działalności i skali organizacji. Podmioty objęte ustawą muszą następnie wdrożyć system zarządzania bezpieczeństwem informacji (art. 8 ust. 1 tej ustawy) oraz realizować właściwe dla nich obowiązki związane z zarządzaniem ryzykiem cyberbezpieczeństwa, ochroną systemów oraz obsługą i zgłaszaniem incydentów. W ramach obsługi podmiotów leczniczych pełnimy funkcję integrującą: ustalamy, które obowiązki mają zastosowanie do konkretnej placówki, porządkujemy ich kolejność i pomagamy budować spójny system odpowiedzialności wewnętrznej. Procedura, która nie odpowiada rzeczywistej organizacji placówki albo nie została faktycznie wdrożona, może nie spełniać swojej funkcji organizacyjnej i dowodowej. Stwierdzone luki powinny zostać udokumentowane, ocenione według poziomu ryzyka i objęte planem działań naprawczych z przypisaniem odpowiedzialności i terminów.
Poszczególne obowiązki rozwijamy w materiałach dotyczących compliance w ochronie zdrowia, wewnętrznego systemu zarządzania jakością i bezpieczeństwem, ochrony małoletnich, sygnalistów oraz danych medycznych, RODO i cyberbezpieczeństwa. Terminy wdrożeniowe i zmiany regulacyjne zestawiamy odrębnie w kalendarzu regulacyjnym.
Główne obszary ryzyka prawnego w placówce medycznej
Poniższe zestawienie porządkuje typowe obszary, które warto objąć przeglądem prawnym. Zakres i znaczenie ryzyka zawsze zależą od modelu działalności konkretnej placówki.
| Obszar | Źródło obowiązku | Możliwy skutek zaniechania |
|---|---|---|
| Kwalifikacja współpracy z personelem | art. 22 § 1 i § 1¹ Kodeksu pracy | Ustalenie istnienia stosunku pracy; konsekwencje pracownicze i składkowe; ryzyko odpowiedzialności za wykroczenie. |
| Odpowiedzialność za szkodę pacjenta | art. 415, art. 430 i art. 441 Kodeksu cywilnego; w odpowiednich przypadkach art. 27 ust. 7 ustawy o działalności leczniczej | Odpowiedzialność lekarza, placówki albo obu podmiotów solidarnie; spór regresowy; ryzyko niedostosowania ochrony ubezpieczeniowej. |
| Personel i podwykonawcy a umowa z Funduszem | art. 132 ust. 3 i art. 133 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej | Konieczność złożenia wyjaśnień lub zmiany modelu kontraktowania; spór z Funduszem. |
| Wykonywanie kontraktu z NFZ | Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej; ogólne warunki umów | Kara umowna, żądanie zwrotu środków, postępowanie kontrolne lub spór sądowy. |
| Regulamin i rejestr | art. 23–24 oraz art. 100 i art. 107 ustawy o działalności leczniczej | Rozbieżność dokumentacji z praktyką; ryzyko kary pieniężnej za niezgłoszenie zmian danych objętych rejestrem. |
| Systemy zgodności | Ustawa o jakości; ustawa o ochronie małoletnich; ustawa o ochronie sygnalistów; RODO; ustawa o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa — w zakresie mającym zastosowanie do danej placówki | Sankcje właściwe dla danego reżimu; trudność w wykazaniu prawidłowej organizacji i adekwatnej reakcji na ryzyko. |
Zakres wsparcia
W ramach obsługi prawnej podmiotów leczniczych kancelaria zapewnia w szczególności stałą obsługę prawną placówek medycznych oraz indywidualnych i grupowych praktyk zawodowych; przygotowywanie i audyt umów z lekarzami oraz pozostałym personelem medycznym, wraz z oceną ryzyka przekwalifikowania współpracy; przegląd struktury kontraktowania placówki pod kątem art. 132 ust. 3 i art. 133 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych; wsparcie w relacjach z Narodowym Funduszem Zdrowia — od analizy korespondencji, przez obsługę kontroli i środków ochrony, po spory sądowe; przygotowywanie i aktualizację regulaminów organizacyjnych oraz prowadzenie spraw rejestrowych; doradztwo przy wyborze i zmianie formy prawnej działalności leczniczej, w tym przy przekształceniach i transakcjach; wsparcie osób zarządzających i wspólników w sprawach odpowiedzialności osobistej oraz w sporach właścicielskich; a także koordynację wdrożeń obowiązków zgodnościowych placówki we współpracy z osobami odpowiedzialnymi za jakość, ochronę danych i bezpieczeństwo.
Pytania i odpowiedzi
Czy placówka może współpracować z lekarzami wyłącznie na podstawie
kontraktów?
Co do zasady współpraca z lekarzami może być oparta na umowach cywilnoprawnych, o ile rzeczywisty sposób jej wykonywania nie spełnia przesłanek stosunku pracy. Zgodnie z art. 22 § 1¹ Kodeksu pracy zatrudnienie w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy bez względu na nazwę zawartej przez strony umowy. Jeżeli lekarz wykonuje pracę pod kierownictwem placówki, w wyznaczonym przez nią miejscu i czasie, w warunkach odpowiadających stosunkowi pracy, powstaje ryzyko ustalenia istnienia stosunku pracy, konieczności korekty rozliczeń składkowych i dopłaty należnych składek wraz z odsetkami. Strukturę współpracy należy więc projektować od strony rzeczywistej organizacji pracy, a nie wyłącznie od strony nazwy umowy.
Kto odpowiada za szkodę wyrządzoną pacjentowi przez lekarza kontraktowego?
Odpowiedzialność nie jest automatycznie solidarna i zależy od podstaw prawnych odpowiedzialności lekarza oraz placówki. Placówka może odpowiadać na podstawie art. 430 Kodeksu cywilnego, jeżeli lekarz przy wykonywaniu powierzonej czynności podlegał jej kierownictwu; lekarz może odpowiadać za własne zawinione działanie lub zaniechanie na podstawie art. 415 Kodeksu cywilnego. Jeżeli za tę samą szkodę odpowiedzialność deliktową ponoszą oboje, odpowiadają wobec pacjenta solidarnie na podstawie art. 441 § 1 Kodeksu cywilnego, a wzajemny regres ocenia się według art. 441 § 2. Odrębnie, w zamówieniu na świadczenia zdrowotne udzielonym w trybie art. 26 i art. 27 ustawy o działalności leczniczej przez podmiot spełniający przesłanki z art. 26 ust. 1, solidarna odpowiedzialność udzielającego i przyjmującego zamówienie wynika wprost z art. 27 ust. 7. Umowa zawierana przez placówkę, która nie spełnia przesłanek z art. 26 ust. 1, nie podlega temu szczególnemu reżimowi, a odpowiedzialność należy oceniać na zasadach ogólnych.
Czym jest zakaz podwójnego kontraktowania z art. 132 ust. 3 i kogo dotyczy?
Art. 132 ust. 3 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych stanowi, że nie można zawrzeć umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej z lekarzem, pielęgniarką, położną, inną osobą wykonującą zawód medyczny lub psychologiem, jeżeli osoby te udzielają świadczeń opieki zdrowotnej u świadczeniodawcy, który zawarł umowę o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej z Funduszem. Na mocy art. 133 zdanie drugie tej ustawy art. 132 ust. 3 stosuje się odpowiednio do podwykonawców. Ocena konkretnej sytuacji wymaga zidentyfikowania, kto jest stroną umowy z NFZ, u jakiego świadczeniodawcy dana osoba udziela świadczeń, w jakim charakterze działa oraz czy w strukturze występuje podwykonawca. Sama nazwa kontraktu albo forma prawna działalności nie wystarcza do rozstrzygnięcia, czy występuje kolizja.
Czy przekształcenie praktyki w spółkę z o.o. rozwiązuje problem art. 132 ust. 3?
Nie ma jednej odpowiedzi właściwej dla każdej sytuacji. Skutek zależy od tego, jaka operacja prawna jest faktycznie przeprowadzana, w jaki sposób kształtuje się dalszy byt lub przeniesienie praw i obowiązków z umowy z Funduszem oraz w jakich rolach po reorganizacji występują osoby udzielające świadczeń. Samo utworzenie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie przesądza więc o usunięciu problemu z art. 132 ust. 3. Zmiana formy prawnej może zmienić układ podmiotowy, ale jej skutki dla kontraktu z NFZ i relacji z podwykonawcami wymagają odrębnej oceny istniejących umów i planowanej struktury. Skutki reorganizacji dla umowy z Funduszem i zakazu z art. 132 ust. 3 rozwijamy w Bazie wiedzy w materiale poświęconym przekształceniom działalności medycznej i kontraktowi z NFZ.
Co zrobić po otrzymaniu pisma z NFZ w sprawie realizacji umowy?
Pierwszą czynnością powinno być ustalenie charakteru pisma, podstawy prawnej i biegnących terminów, a dopiero następnie przygotowanie stanowiska. Korespondencja od płatnika może dotyczyć między innymi wyjaśnień, kontroli, kary umownej, zwrotu środków albo innych czynności związanych z realizacją umowy, a właściwy środek ochrony zależy od trybu. Do wystąpienia pokontrolnego kierownik podmiotu kontrolowanego może zgłosić zastrzeżenia w terminie 14 dni od doręczenia (art. 61t ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych). Na czynności objęte art. 160 tej ustawy świadczeniodawcy przysługuje zażalenie, które składa się wraz z uzasadnieniem w terminie 14 dni od dnia dokonania czynności, z uwzględnieniem ustawowych wyłączeń (art. 161 ust. 2). Przed odpowiedzią warto zabezpieczyć dokumentację źródłową i sprawdzić, które okoliczności rzeczywiście wynikają z dokumentów, aby nie rozszerzyć niepotrzebnie zakresu przyznanych faktów.
Szczegółowy plan pierwszych działań po doręczeniu korespondencji opisujemy w Bazie wiedzy w materiale poświęconym odpowiedzi na pismo z NFZ.
W jakim terminie podmiot leczniczy zgłasza zmiany danych do rejestru?
Podmiot wykonujący działalność leczniczą wpisany do rejestru ma obowiązek zgłosić organowi prowadzącemu rejestr wszelkie zmiany danych objętych rejestrem w terminie 14 dni od dnia ich powstania (art. 107 ust. 1 ustawy o działalności leczniczej). W razie niezgłoszenia zmiany w terminie organ prowadzący rejestr może, w drodze decyzji administracyjnej, nałożyć karę pieniężną do wysokości dziesięciokrotnego minimalnego wynagrodzenia za pracę (art. 107 ust. 2). Dlatego każda reorganizacja powinna obejmować odrębny przegląd danych ujawnianych w rejestrze podmiotów wykonujących działalność leczniczą oraz harmonogram ich aktualizacji.
Skontaktuj się z kancelarią
Skontaktuj się z kancelarią, aby ustalić, czego dotyczy sprawa, czy kancelaria może ją przyjąć oraz jak może wyglądać współpraca. Pierwszy kontakt służy ustaleniom organizacyjnym i nie obejmuje analizy prawnej, oceny dokumentów ani rekomendacji co do sposobu działania; o zakresie konsultacji i zasadach rozliczenia informujemy przed rozpoczęciem analizy prawnej.