Upadłość konsumencka jest postępowaniem sądowym dla niewypłacalnych osób fizycznych, zasadniczo nieprowadzących działalności gospodarczej. Może prowadzić do umorzenia części lub całości zobowiązań objętych oddłużeniem, ale wiąże się także z ustaleniem sytuacji
finansowej, możliwą sprzedażą majątku i obowiązkami wobec sądu oraz syndyka. Ogłoszenie upadłości i rozstrzygnięcie o oddłużeniu następują na różnych etapach: samo ogłoszenie upadłości nie umarza długów.

Kancelaria Adwokacka Michał Ciupa i Partnerzy w Katowicach pomaga ocenić możliwość skorzystania z upadłości konsumenckiej. Pomoc adwokata obejmuje przygotowanie wniosku i reprezentację w sprawach dotyczących planu spłaty oraz oddłużenia. Wyjaśniamy skutki postępowania dla dochodów, mieszkania i rodziny. Przed wyborem rozwiązania analizujemy również charakter zadłużenia i dostępne alternatywy.

Pomagamy mieszkańcom Katowic i województwa śląskiego. W przypadku osób przebywających za granicą najpierw sprawdzamy, czy sprawa może być prowadzona przed sądem polskim.

Kiedy warto rozważyć upadłość konsumencką?

Konsultacja może być potrzebna, gdy:

• utraciłeś możliwość regulowania wymagalnych zobowiązań, a zaległości narastają;
• dochody nie pozwalają jednocześnie pokrywać niezbędnych kosztów utrzymania i spłacać zadłużenia;
• prowadzona egzekucja nie rozwiązuje problemu zadłużenia;
• choroba, utrata pracy lub zmiana sytuacji rodzinnej istotnie ograniczyły możliwości spłaty;
• po zakończeniu działalności gospodarczej pozostały zobowiązania, których nie jesteś w stanie wykonać;
• chcesz poznać skutki upadłości przed podjęciem decyzji dotyczących mieszkania, wspólnego majątku lub ugody z wierzycielami.

Ocena obejmuje cały obraz zadłużenia. Jeżeli problem dotyczy przede wszystkim niezasadnego żądania zapłaty, błędnego rozliczenia lub przedawnienia, sprawdzamy możliwości obrony przed roszczeniem. Te kwestie opisujemy także na podstronie „Długi, nakazy zapłaty i egzekucja”.

Jeżeli biegnie termin w sprawie, przy pierwszym kontakcie podaj datę doręczenia pisma i termin wskazany w pouczeniu. Przekaż również informację o wyznaczonej licytacji lub żądaniu syndyka. Możliwość podjęcia pilnych czynności potwierdzamy po ustaleniu podstawowych danych sprawy.

Kto może ogłosić upadłość konsumencką?

Podstawą ogłoszenia upadłości jest niewypłacalność, czyli utrata zdolności do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Jeżeli opóźnienie w ich wykonaniu przekracza trzy miesiące, ustawa przewiduje domniemanie utraty tej zdolności. Nie jest to obowiązkowy okres oczekiwania na złożenie wniosku. Ocenia się rzeczywistą zdolność płatniczą dłużnika (art. 10 oraz art. 11 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe).

Postępowanie konsumenckie jest przeznaczone zasadniczo dla osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej. Nie ma ustawowej minimalnej kwoty zadłużenia. Wystarczy jeden wierzyciel, a wniosek dłużnika nie wymaga wcześniejszej bezskutecznej egzekucji. Brak majątku na pokrycie kosztów nie wyklucza upadłości na wniosek dłużnika (art. 491¹ ust. 1 oraz art. 491² ust. 1 i 2 Prawa upadłościowego).

Sprawdzamy również status zawodowy, udział w spółkach, wcześniejsze postępowania upadłościowe oraz właściwość sądu. Określenie „upadłość konsumencka” nie oznacza, że postępowanie może obejmować wyłącznie długi z umów zawartych na cele prywatne.

Upadłość po zakończeniu działalności gospodarczej

Wcześniejsze prowadzenie firmy nie wyklucza skorzystania z trybu konsumenckiego. Analiza może obejmować także zobowiązania pozostałe po działalności, w tym należności wobec kontrahentów, banków oraz organów publicznych.

Ustalamy datę i okoliczności zakończenia działalności, stan wpisów w rejestrach oraz rzeczywistą aktywność dłużnika. Zawieszenie działalności nie jest równoznaczne z jej zakończeniem i nie usuwa wpisu w ewidencji. Przed wyborem trybu konsumenckiego sprawdzamy status przedsiębiorcy i potrzebę wykreślenia wpisu. Niewykonanie obowiązku złożenia wniosku o upadłość w czasie prowadzenia firmy nie wyklucza samo przez się późniejszego oddłużenia, ale może mieć znaczenie przy ocenie przyczyn i pogłębienia niewypłacalności (art. 21, art. 491² ust. 1 oraz art. 491¹⁵ ust. 1a Prawa upadłościowego).

Jeżeli działalność nadal jest prowadzona, oceniamy właściwe rozwiązania dla przedsiębiorcy. Zagadnienia te przedstawiamy szerzej na podstronie „Niewypłacalność i restrukturyzacja”.

Jak pomagamy w sprawie upadłości konsumenckiej?

Na początku porządkujemy listę zobowiązań, majątek, dochody i koszty utrzymania. Ustalamy przebieg narastania zaległości oraz zdarzenia, które doprowadziły do niewypłacalności. Oceniamy możliwy zakres oddłużenia, ryzyko likwidacji majątku i okoliczności mogące wpłynąć na długość planu spłaty lub odmowę oddłużenia.

Przygotowujemy wniosek i jego uzasadnienie, pomagamy opracować wykaz majątku, spis wierzycieli oraz zestawienie wierzytelności spornych. Wskazanie roszczenia w spisie wierzytelności spornych nie stanowi jego uznania. Istotne jest wyjaśnienie, jaka część żądania i z jakiej przyczyny jest kwestionowana.

Po ogłoszeniu upadłości pomagamy w przygotowywaniu wyjaśnień i dokumentów dla syndyka, ocenie zakresu masy upadłości oraz ochronie praw klienta. W uproszczonym postępowaniu konsumenckim na czynność lub zaniechanie syndyka przysługuje skarga do sądu upadłościowego, wnoszona za pośrednictwem syndyka. Termin wynosi siedem dni, a jego początek zależy od obecności przy czynności, zawiadomienia lub uzyskania informacji o czynności albo zaniechaniu. Skarga sama nie wstrzymuje czynności; oceniamy również potrzebę wniosku o jej wstrzymanie (art. 491¹²ᵃ ust. 1–7 Prawa upadłościowego).

Na etapie oddłużenia przygotowujemy stanowisko dotyczące projektu planu spłaty, możliwości zarobkowych i niezbędnych wydatków. Reprezentujemy klientów również w sprawach o umorzenie bez planu spłaty, umorzenie warunkowe oraz zmianę planu, jeżeli występują odpowiednie podstawy. Oceniamy także podstawy zażalenia na postanowienie dotyczące planu spłaty lub umorzenia zobowiązań (art. 491¹⁴ ust. 7 Prawa upadłościowego).

Jak przebiega postępowanie?

Wniosek i postanowienie o ogłoszeniu upadłości

Wniosek rozpoznaje sąd upadłościowy, którym jest sąd rejonowy — sąd gospodarczy. Właściwość ustala się według głównego ośrodka podstawowej działalności dłużnika; w przypadku osoby nieprowadzącej działalności gospodarczej lub zawodowej domniemywa się, że jest nim miejsce zwykłego pobytu (art. 18 i art. 19 Prawa upadłościowego). W Katowicach sprawy upadłościowe rozpoznaje Sąd Rejonowy Katowice-Wschód w Katowicach, X Wydział Gospodarczy.

Wniosek można złożyć za pośrednictwem Krajowego Rejestru Zadłużonych. Dłużnik korzystający z ustawowego wyjątku od komunikacji elektronicznej może złożyć go poza systemem, na urzędowym formularzu. Sposób składania dalszych pism ustalamy z uwzględnieniem właściwego trybu i zasad reprezentacji (art. 491² ust. 3 Prawa upadłościowego).

Wniosek musi przedstawiać kompletną i zgodną z prawdą sytuację dłużnika. Obejmuje między innymi majątek, wierzycieli, zabezpieczenia, przychody, koszty utrzymania i określone czynności majątkowe. Przyczyny niewypłacalności opisujemy już we wniosku, choć ich znaczenie dla długości planu i możliwości oddłużenia sąd ocenia na późniejszym etapie. Ogłaszając upadłość, sąd wyznacza syndyka.

W sprawach o znacznym majątku, dużej liczbie wierzycieli lub większym stopniu skomplikowania sąd może zastosować przepisy części pierwszej Prawa upadłościowego zamiast trybu uproszczonego. Wpływa to na organizację postępowania i dostępne środki ochrony praw (art. 491¹ ust. 2).

Ustalenie majątku i wierzytelności

Syndyk ustala majątek wchodzący do masy upadłości, weryfikuje wierzytelności i prowadzi likwidację majątku. Upadły ma obowiązek współpracować, udzielać wyjaśnień oraz przekazać wymagane dokumenty i majątek. Pełnomocnik pomaga przygotować odpowiedzi i chroni prawa klienta, lecz jego udział nie zastępuje osobistych obowiązków upadłego. Syndyk wykonuje zadania ustawowe i nie pełni funkcji adwokata dłużnika.

Rozstrzygnięcie o sposobie oddłużenia

Po ustaleniu wierzytelności i przeprowadzeniu likwidacji majątku syndyk przedstawia projekt planu spłaty albo informację o podstawach innego rozstrzygnięcia. Sąd ocenia sytuację osobistą i majątkową oraz przyczyny niewypłacalności. Rozstrzygnięcie może przybrać jedną z poniższych postaci.

W typowym postępowaniu konsumenckim wydanie postanowienia o ustaleniu planu spłaty, umorzeniu bez planu albo umorzeniu warunkowym kończy postępowanie upadłościowe. Wykonywanie planu lub okres warunkowego umorzenia następują później. Zakończenie postępowania nie zawsze jest więc równoznaczne z zakończeniem obowiązków dłużnika (art. 491¹⁴ ust. 8 Prawa upadłościowego).

Co dzieje się z majątkiem po ogłoszeniu upadłości?

Majątek należący do upadłego w dniu ogłoszenia upadłości oraz nabywany w toku postępowania co do zasady wchodzi do masy upadłości. Służy ona zaspokojeniu wierzycieli. Upadły traci możliwość swobodnego zarządzania składnikami objętymi masą. Ujawnić trzeba także majątek za granicą; jego objęcie postępowaniem i sposób likwidacji wymagają oceny właściwych przepisów międzynarodowych i miejscowych.

Likwidacja może obejmować nieruchomość, samochód, oszczędności, udziały lub inne wartościowe składniki. Przed złożeniem wniosku ustalamy ich własność, obciążenia i podstawy ewentualnego wyłączenia z masy. Samochód nie jest chroniony wyłącznie dlatego, że służy dojazdom do pracy. O wyłączeniu danego składnika decydują właściwe przepisy i okoliczności sprawy.

W trybie uproszczonym sąd może zakazać sprzedaży w sposób lub za cenę minimalną wskazane przez syndyka, jeżeli prowadziłoby to do naruszenia prawa albo pokrzywdzenia upadłego lub wierzycieli. Może również wstrzymać likwidację przed rozstrzygnięciem. Po uzyskaniu informacji o planowanej sprzedaży należy więc szybko przekazać ją pełnomocnikowi (art. 491¹¹ᵃ ust. 3 i 4 Prawa upadłościowego).

Mieszkanie lub dom

Upadłość konsumencka może prowadzić do sprzedaży mieszkania albo domu, również obciążonego kredytem hipotecznym. Fakt zamieszkiwania z dziećmi sam w sobie nie wyłącza nieruchomości z likwidacji.

Zakres i czas dalszego korzystania z mieszkania objętego masą przez upadłego i osoby bliskie, które mieszkały z nim w dniu ogłoszenia upadłości, określa sędzia-komisarz, a w trybie uproszczonym wyznaczony sędzia wykonujący tę funkcję. Ogłoszenie upadłości nie oznacza samo przez się obowiązku natychmiastowej wyprowadzki (art. 75 ust. 2 w związku z art. 491⁵ ust. 3 Prawa upadłościowego).

Jeżeli sprzedawane jest mieszkanie albo dom jednorodzinny, w którym zamieszkuje upadły, a konieczne jest zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych jego i osób pozostających na jego utrzymaniu, z ceny sprzedaży wydziela się kwotę odpowiadającą przeciętnemu czynszowi najmu w tej samej lub sąsiedniej miejscowości za okres od 12 do 24 miesięcy. Kwotę ustala się na wniosek upadłego, z uwzględnieniem między innymi potrzeb mieszkaniowych, możliwości zarobkowych i ceny sprzedaży. Nie oznacza to zapewnienia innego mieszkania na własność (art. 342a ust. 1 i 2 Prawa upadłościowego).

Jeżeli priorytetem jest zachowanie nieruchomości, przed wyborem upadłości analizujemy możliwość ugody lub układu z wierzycielami oraz zdolność wykonania proponowanych warunków. Układ i wstrzymanie likwidacji można rozważyć również po ogłoszeniu upadłości, zanim majątek zostanie sprzedany; zasady opisujemy poniżej.

Dochody i środki na utrzymanie

Do masy upadłości nie wchodzą między innymi składniki wyłączone od egzekucji oraz część wynagrodzenia za pracę niepodlegająca zajęciu. Dodatkowa ochrona części dochodu zależy od ustawowych kryteriów i liczby osób pozostających na utrzymaniu upadłego. Znaczenie mają rodzaj świadczenia i sytuacja rodzinna; nie można przyjąć jednej kwoty pozostającej do dyspozycji każdego dłużnika (art. 63 ust. 1–1d Prawa upadłościowego).

Pomagamy ustalić zakres ochrony dochodów oraz udokumentować szczególne potrzeby, na przykład koszty leczenia, opieki i mieszkania. W uzasadnionych przypadkach oceniamy wniosek o odmienne określenie części dochodu pozostającej poza masą. Reguły te trzeba odróżnić od późniejszego ustalania miesięcznych spłat w planie spłaty wierzycieli.

Upadłość a małżonek, wspólny majątek i poręczyciel

Z dniem ogłoszenia upadłości jednego z małżonków powstaje rozdzielność majątkowa. Jeżeli wcześniej obowiązywała wspólność majątkowa, majątek wspólny co do zasady wchodzi do masy upadłości, a jego podział jest niedopuszczalny. Małżonek może dochodzić należności z tytułu swojego udziału, zgłaszając wierzytelność syndykowi przez Krajowy Rejestr Zadłużonych. Nie oznacza to otrzymania połowy wartości wspólnego majątku (art. 124 ust. 1 i 3 Prawa upadłościowego).

Termin zgłoszenia wierzytelności wynosi 30 dni od obwieszczenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości w Rejestrze i dotyczy także małżonka. Spóźnienie może powodować dodatkowe koszty i ograniczyć możliwość zaspokojenia, dlatego po otrzymaniu informacji o upadłości warto od razu ocenić potrzebne działania (art. 491⁵ ust. 1 pkt 3, art. 235 i art. 252 Prawa upadłościowego).

Odrębnie analizujemy majątek osobisty małżonka, intercyzę, podział majątku, rozwód lub separację. Rozdzielność ustanowiona umową jest skuteczna wobec masy tylko wtedy, gdy umowę zawarto co najmniej dwa lata przed złożeniem wniosku o upadłość. Rozdzielność ustanowiona przez sąd w ciągu roku przed wnioskiem jest co do zasady bezskuteczna; wyjątek dotyczy pozwu złożonego co najmniej dwa lata przed wnioskiem. Rozwód i separacja wymagają uwzględnienia dalszych wyjątków ustawowych (art. 125 i art. 126 Prawa upadłościowego).

Małżonkowie nie składają wspólnego wniosku o upadłość konsumencką. Każde z nich wymaga odrębnej oceny niewypłacalności i własnego postępowania. Ogłoszenie upadłości jednego małżonka nie oznacza ogłoszenia upadłości drugiego.

Oddłużenie jednej osoby nie zwalnia współkredytobiorcy ani poręczyciela z odpowiedzialności wobec wierzyciela. Ustalenie planu spłaty nie narusza również wskazanych w ustawie zabezpieczeń na majątku osób trzecich. Plan i umorzenie zobowiązań wywołują natomiast skutki także w rozliczeniach upadłego z poręczycielem, gwarantem lub współdłużnikiem. Przed spłatą cudzego długu trzeba zatem odrębnie ocenić możliwość uzyskania zwrotu (art. 491¹⁵ ust. 5 Prawa upadłościowego).

Czy upadłość zatrzymuje egzekucję komorniczą?

Samo złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości nie zawiesza egzekucji ani nie przedłuża terminów na zaskarżenie nakazu zapłaty lub czynności komornika. Jeżeli zbliża się licytacja albo biegnie termin procesowy, potrzebne jest pilne ustalenie dostępnych działań.

Egzekucja wszczęta przed ogłoszeniem upadłości i skierowana do majątku wchodzącego do masy upadłości ulega zawieszeniu z mocy prawa w dniu ogłoszenia upadłości, a umorzeniu po uprawomocnieniu się postanowienia. Niedopuszczalne jest skierowanie nowej egzekucji do majątku objętego masą. Istnieje jednak wyjątek pozwalający zakończyć sprzedaż nieruchomości, jeżeli przed ogłoszeniem upadłości prawomocnie udzielono przybicia, a nabywca wpłaci cenę w terminie (art. 146 ust. 1 i 3 Prawa upadłościowego).

Zakończenie egzekucji komorniczej nie oznacza, że zajęty majątek zostaje zachowany przez dłużnika. Jego likwidacja może następnie odbywać się w postępowaniu upadłościowym. Sprawdzamy także, jakie środki przekazano już wierzycielom, a jakie powinny trafić do masy upadłości.

Podczas wykonywania planu spłaty co do zasady nie można wszcząć egzekucji wierzytelności powstałych przed jego ustaleniem. Wyjątek obejmuje zobowiązania ustawowo wyłączone z umorzenia, w tym alimenty. Ogłoszenie upadłości nie zwalnia z obowiązku bieżącego utrzymania osób uprawnionych do alimentów (art. 491¹⁵ ust. 6 Prawa upadłościowego).

Wysokość rat i czas trwania planu spłaty wierzycieli

Sąd ustala plan spłaty na podstawie możliwości zarobkowych upadłego, koniecznych kosztów utrzymania jego i osób pozostających na jego utrzymaniu, potrzeb mieszkaniowych oraz wysokości i stopnia zaspokojenia wierzytelności. Znaczenie mają rzeczywiste możliwości zarobkowania, a nie wyłącznie aktualnie deklarowany dochód. Nie ma jednej raty właściwej dla wszystkich spraw.

W podstawowym wariancie plan spłaty jest ustalany na okres nieprzekraczający 36 miesięcy. Jeżeli upadły doprowadził do niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień umyślnie albo wskutek rażącego niedbalstwa, ustawa przewiduje okres od 36 do 84 miesięcy. Ocena przyczyn zadłużenia opiera się na konkretnych zdarzeniach i dowodach (art. 491¹⁵ ust. 1 pkt 4 i ust. 1a Prawa upadłościowego).

Ustawa przewiduje krótsze okresy przy odpowiednio wysokim poziomie spłaty zobowiązań objętych planem i wskazanych w art. 491¹⁵ ust. 1b i 1c Prawa upadłościowego: nie dłużej niż rok przy spłacie co najmniej 70% oraz nie dłużej niż dwa lata przy spłacie co najmniej 50%. Nie wystarczy sama deklaracja takiej spłaty; konieczna jest ocena realnych możliwości wykonania planu.

Do okresu spłaty zalicza się, na warunkach ustawowych, czas od upływu sześciu miesięcy od ogłoszenia upadłości do ustalenia planu. Wyjątek dotyczy sytuacji, w której dłużnik nie pokryłby w całości kosztów tymczasowo poniesionych przez Skarb Państwa. Nie zalicza się okresu warunkowego umorzenia. Czas wykonywania planu nie jest tożsamy z całkowitym czasem sprawy; wcześniej konieczne mogą być sprzedaż majątku i rozpoznanie sporów (art. 491¹⁵ ust. 1d Prawa upadłościowego).

Pomagamy wykazać koszty leczenia i utrzymania, obowiązki rodzinne oraz ograniczenia zawodowe. Przygotowujemy stanowisko do projektu planu spłaty i oceniamy zasadność jego zaskarżenia.

Umorzenie długów bez planu spłaty i umorzenie warunkowe

Umorzenie bez planu spłaty ze względu na sytuację osobistą wymaga, aby w oczywisty sposób wskazywała ona na trwałą niezdolność do dokonywania jakichkolwiek spłat. Sam brak majątku lub pozostawanie bez pracy nie przesądza o spełnieniu tej przesłanki. Analiza może obejmować stan zdrowia, wiek, sytuację rodzinną i rzeczywiste perspektywy uzyskiwania dochodu.

Gdy niezdolność do jakichkolwiek spłat nie ma charakteru trwałego, możliwe jest umorzenie warunkowe. Pięcioletni okres biegnie od uprawomocnienia się postanowienia. Jeżeli zdolność spłaty zostanie odzyskana, upadły lub wierzyciel może w ustawowym terminie wystąpić o ustalenie planu. Rozpoznanie złożonego w terminie wniosku może nastąpić również po upływie pięciu lat (art. 491¹⁶ ust. 2a i 2b Prawa upadłościowego).

Jeżeli nie zostanie złożony taki wniosek i nie dojdzie do uchylenia warunkowego umorzenia, zobowiązania objęte oddłużeniem ulegają umorzeniu z upływem tego okresu. Na wniosek upadłego lub wierzyciela sąd wydaje postanowienie stwierdzające ten skutek (art. 491¹⁶ ust. 2i Prawa upadłościowego).

W okresie warunkowego umorzenia trzeba składać sądowi coroczne sprawozdania z sytuacji majątkowej i zawodowej, do końca kwietnia za poprzedni rok kalendarzowy. Obowiązują też ograniczenia czynności dotyczących majątku, które mogłyby pogorszyć sytuację majątkową upadłego. W szczególnie uzasadnionych przypadkach sąd może na wniosek upadłego zezwolić na czynność objętą ograniczeniem albo ją zatwierdzić. Naruszenie obowiązków może prowadzić do uchylenia warunkowego umorzenia, z uwzględnieniem ustawowych wyjątków (art. 491¹⁶ ust. 2c–2i Prawa upadłościowego).

Umorzenie bez planu spłaty nie wyłącza ustawowych ograniczeń zakresu oddłużenia. Jeżeli w postępowaniu zgromadzono środki z likwidacji majątku, podlegają one rozliczeniu według odpowiednich przepisów.

Które zobowiązania nie podlegają umorzeniu?

Oddłużenie dotyczy zobowiązań objętych właściwymi przepisami, zasadniczo powstałych przed dniem ogłoszenia upadłości. Nie zwalnia z bieżących opłat ani z nowych zobowiązań zaciąganych później.

Wyłączenia określone w art. 491²¹ ust. 2 Prawa upadłościowego obejmują między innymi:

• zobowiązania o charakterze alimentacyjnym;
• zobowiązania wynikające z rent odszkodowawczych z tytułu wywołania choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci;
• kary grzywny orzeczone przez sąd oraz wskazane w ustawie obowiązki naprawienia szkody, zadośćuczynienia, zapłaty nawiązki lub świadczenia pieniężnego;
• naprawienie szkody wynikającej z przestępstwa lub wykroczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem;
• zobowiązania umyślnie nieujawnione przez upadłego, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu.

Każdą należność oceniamy według jej podstawy prawnej. Szczególnej uwagi wymagają świadczenia zasądzone wyrokiem i należności publicznoprawne. Sam fakt, że wierzycielem jest urząd skarbowy lub ZUS, nie oznacza automatycznie wyłączenia długu z oddłużenia; trzeba zbadać charakter i moment powstania zobowiązania.

Bieżące alimenty, przypadające za czas po ogłoszeniu upadłości, syndyk zaspokaja z masy w terminach płatności, w granicach dostępnych funduszów po pokryciu kosztów postępowania. Limit każdej wypłaty na jednego uprawnionego odpowiada minimalnemu wynagrodzeniu za pracę; ustawowy mechanizm działa do sporządzenia ostatecznego planu podziału. Część przekraczająca limit nie jest zaspokajana z masy. Zaległości alimentacyjne sprzed ogłoszenia upadłości należą do pierwszej kategorii zaspokojenia. Niezaspokojone alimenty pozostają do zapłaty (art. 342 ust. 1 pkt 1, art. 343 ust. 1 i 2 oraz art. 491²¹ ust. 2 Prawa upadłościowego).

Co może prowadzić do odmowy oddłużenia?

Sąd odmawia oddłużenia między innymi wtedy, gdy upadły w sposób celowy doprowadził do niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień, na przykład przez trwonienie majątku albo celowe nieregulowanie wymagalnych zobowiązań. Odrębna przesłanka dotyczy postępowania upadłościowego prowadzonego w okresie dziesięciu lat przed złożeniem nowego wniosku, w którym umorzono całość lub część zobowiązań. W obu przypadkach możliwy jest wyjątek uzasadniony względami słuszności lub humanitarnymi (art. 491¹⁴ᵃ ust. 1 Prawa upadłościowego).

Istotne jest odróżnienie celowego działania prowadzącego do odmowy oddłużenia od okoliczności uzasadniających dłuższy plan spłaty. Ocena wymaga dokumentów i wyjaśnień dotyczących konkretnych decyzji finansowych.

Odmowa oddłużenia może nastąpić po sprzedaży majątku i rozliczeniu uzyskanych środków (art. 491¹⁴ᵃ ust. 2 Prawa upadłościowego). Dłużnik może więc utracić majątek, a mimo to pozostać z niespłaconymi zobowiązaniami. Z tego powodu ocenę perspektyw oddłużenia przeprowadzamy przed złożeniem wniosku.

Nieujawnienie majątku, nieprawdziwe lub niepełne dane albo brak współpracy z syndykiem mogą prowadzić do umorzenia postępowania bez oddłużenia. Sąd uwzględnia znaczenie uchybienia oraz ustawowe wyjątki, w tym względy słuszności lub humanitarne (art. 491¹⁰ ust. 2–3 Prawa upadłościowego).

Przed darowizną, sprzedażą majątku lub rozliczeniem z bliskimi trzeba ocenić skutki tych czynności. Przykładowo darowizna majątku dokonana w ciągu roku przed wnioskiem jest co do zasady bezskuteczna wobec masy. Odpłatne rozliczenia z bliskimi oraz spłata długu przed terminem podlegają odrębnym regułom i wyjątkom. Upływ roku nie zapewnia ochrony każdej czynności, ponieważ zastosowanie mogą mieć także inne podstawy jej zaskarżenia (art. 127–131 Prawa upadłościowego).

Obowiązki podczas wykonywania planu spłaty

Podczas wykonywania planu trzeba dokonywać spłat zgodnie z orzeczeniem i składać sądowi coroczne sprawozdania, do końca kwietnia za poprzedni rok kalendarzowy. Sprawozdanie obejmuje między innymi osiągnięte przychody, spłacone kwoty i nabyte składniki majątkowe podlegające wykazaniu zgodnie z ustawą; dołącza się kopię złożonego rocznego zeznania podatkowego. Obowiązują także ograniczenia czynności mogących pogorszyć zdolność wykonania planu. W szczególnie uzasadnionych przypadkach sąd może na wniosek upadłego zezwolić na czynność objętą ograniczeniem albo ją zatwierdzić (art. 491¹⁸ Prawa upadłościowego).

Jeżeli sytuacja zdrowotna, rodzinna lub majątkowa uniemożliwia wykonanie obowiązków, oceniamy podstawy zmiany planu. Sąd może na wniosek upadłego przedłużyć termin spłaty o okres nieprzekraczający 18 miesięcy. Przy trwałej niemożności wynikającej z okoliczności niezależnych od upadłego możliwe jest uchylenie planu i umorzenie pozostałych zobowiązań na zasadach ustawowych (art. 491¹⁹ ust. 1 i 2 Prawa upadłościowego). Samodzielne zaprzestanie spłat nie zastępuje rozstrzygnięcia sądu.

Niewykonywanie planu, brak sprawozdań lub ukrywanie przychodów mogą prowadzić do uchylenia planu bez umorzenia długów. Nie każde uchybienie przesądza o takim skutku: ustawa przewiduje wyjątki związane z jego niewielkim znaczeniem oraz względami słuszności lub humanitarnymi (art. 491²⁰ Prawa upadłościowego).

Po wykonaniu obowiązków określonych w planie sąd wydaje postanowienie stwierdzające jego wykonanie i umarzające objęte oddłużeniem zobowiązania. Pomagamy przygotować potrzebne dokumenty. Zapłata ostatniej raty nie zastępuje tego rozstrzygnięcia (art. 491²¹ ust. 1 Prawa upadłościowego). Po wydaniu tego postanowienia nie można wszcząć egzekucji wierzytelności powstałych przed ustaleniem planu, z wyjątkiem zobowiązań ustawowo wyłączonych z umorzenia (art. 491²¹ ust. 3).

Układ z wierzycielami — przed upadłością i w jej toku

Jeżeli dochody pozwalają wykonać realne porozumienie ratalne, analizujemy możliwość ugody z wierzycielami. Dla niewypłacalnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej odrębnym rozwiązaniem może być postępowanie o zawarcie układu na zgromadzeniu wierzycieli. Wymaga ono zdolności pokrycia kosztów i wykonania układu; sama potrzeba zachowania mieszkania nie wystarcza (art. 491²⁵ ust. 1–3 Prawa upadłościowego).

Postępowanie układowe obejmuje udział nadzorcy, głosowanie wierzycieli i zatwierdzenie układu przez sąd. Może umożliwić zachowanie określonych składników majątku, jeśli przyjęte warunki i możliwości finansowe na to pozwalają. Układ zawiera się zasadniczo na okres do pięciu lat. Ustawa dopuszcza dłuższy okres, między innymi gdy przewiduje on zachowanie nieruchomości służącej potrzebom mieszkaniowym dłużnika lub osób na jego utrzymaniu (art. 491³³ ust. 1–3 Prawa upadłościowego).

Sąd może skierować do postępowania układowego także osobę, która złożyła wniosek o upadłość, chyba że zastrzegła w nim brak zgody na tę drogę. Przed złożeniem wniosku porównujemy więc przewidywane spłaty, koszty i skutki dla majątku (art. 491²⁵ ust. 2 Prawa upadłościowego).

Po ogłoszeniu upadłości możliwe jest zawarcie układu w jej toku. Jeżeli upadły uprawdopodobni, że układ pozwoli osiągnąć cele postępowania, sędzia-komisarz — a w trybie uproszczonym wyznaczony sędzia wykonujący tę funkcję — zwołuje na jego wniosek zgromadzenie wierzycieli. Może przy tym wstrzymać likwidację, w szczególności zamieszkiwanego mieszkania lub domu. Wniosek złożony po zakończeniu likwidacji masy pozostawia się bez rozpoznania; samo jego złożenie nie zatrzymuje sprzedaży (art. 491²² ust. 1–3 w związku z art. 491⁵ ust. 3 Prawa upadłościowego).

Jakie dokumenty przygotować do konsultacji?

Do oceny sytuacji potrzebne będą w szczególności:

• Przygotuj listę wszystkich znanych wierzycieli z adresami, kwotami zadłużenia i terminami płatności. Zaznacz roszczenia, które kwestionujesz, oraz przyczyny sporu.
• Zbierz umowy, harmonogramy, wypowiedzenia, wezwania do zapłaty, nakazy, wyroki oraz dokumenty egzekucyjne. Zachowaj potwierdzenia doręczeń.
• Przedstaw informacje o przychodach i kosztach utrzymania z ostatnich sześciu miesięcy, wraz
  z dostępnymi potwierdzeniami, wyciągami z rachunków i dokumentami podatkowymi.
• Przygotuj dokumenty dotyczące nieruchomości, pojazdów, oszczędności, rachunków, udziałów i innego majątku oraz jego zabezpieczeń. Uwzględnij również majątek za granicą.
• Zgromadź dokumenty dotyczące stanu zdrowia, ograniczeń zarobkowych, obowiązków alimentacyjnych i osób pozostających na utrzymaniu.
• Opisz darowizny, sprzedaż majątku i inne istotne rozporządzenia, zwłaszcza z ostatnich dwunastu miesięcy. Przekaż także intercyzę, dokumenty podziału majątku oraz orzeczenia z wcześniejszych postępowań upadłościowych. Do oceny skuteczności czynności mogą być potrzebne dokumenty ze starszych okresów.
• Jeżeli zadłużenie wiąże się z dawną działalnością gospodarczą, przygotuj dokumentację jej prowadzenia i zakończenia oraz zobowiązań pozostałych po działalności.

Warto przygotować chronologiczny opis przyczyn problemów finansowych. Jeżeli dokumentacja jest niepełna, ustalamy sposób jej uzupełnienia. Brak potwierdzenia salda nie uzasadnia pominięcia znanego wierzyciela.

Ile kosztuje upadłość konsumencka?

Opłata sądowa od wniosku o ogłoszenie upadłości osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej wynosi 30 zł (art. 76a pkt 1 w związku z art. 14 ust. 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Oddzielnie należy uwzględnić koszty postępowania, w tym wynagrodzenie syndyka, oraz uzgodnione wynagrodzenie pełnomocnika. Kwota 30 zł nie oznacza całkowitego kosztu uzyskania oddłużenia.

Wynagrodzenie syndyka ustala sąd, uwzględniając między innymi fundusze masy, nakład i trudność pracy oraz czas trwania postępowania. Nie jest to jednolita opłata dla każdej sprawy (art. 491⁹ Prawa upadłościowego).

Gdy majątek nie wystarcza na koszty albo brak płynnych funduszów na ich pokrycie, koszty postępowania pokrywa tymczasowo Skarb Państwa. Ich późniejsze rozliczenie zależy od sposobu zakończenia sprawy i możliwości upadłego; co do zasady uwzględnia się je w planie spłaty, z wyjątkami wynikającymi z ustawy (art. 491⁷ ust. 1 i art. 491¹⁵ ust. 2 i 3 Prawa upadłościowego).

Skontaktuj się z kancelarią, aby ustalić, czego dotyczy sprawa, czy kancelaria może ją przyjąć oraz jak może wyglądać współpraca. Pierwszy kontakt służy ustaleniom organizacyjnym i nie obejmuje analizy prawnej, oceny dokumentów ani rekomendacji co do sposobu działania. O zakresie konsultacji i zasadach rozliczenia informujemy przed rozpoczęciem analizy prawnej.

Konsultacja prawna jest odpłatna. Wynagrodzenie za dalszą pomoc zależy od zakresu zlecenia, dokumentacji i stopnia skomplikowania sprawy. Uzgadniamy, czy zlecenie obejmuje analizę i przygotowanie wniosku, reprezentację w postępowaniu, czy również pomoc przy planie spłaty i jego wykonaniu. Przed rozpoczęciem pracy określamy sposób rozliczenia i przewidywane koszty zewnętrzne. Konsultacja może odbyć się zdalnie, jeżeli pozwala na to charakter sprawy; sposób przekazania dokumentów ustalamy wcześniej.

Najczęstsze pytania o upadłość konsumencką

Ile trwa upadłość konsumencka od wniosku do oddłużenia?

Nie ma jednego terminu zakończenia całej sprawy. Najpierw sąd rozpoznaje wniosek, następnie ustalane są wierzytelności i likwidowany jest majątek, a później zapada rozstrzygnięcie dotyczące oddłużenia. Jeżeli sąd ustali plan spłaty, dochodzi czas jego wykonywania; przy umorzeniu warunkowym biegnie pięcioletni okres. Na czas wcześniejszych etapów wpływają kompletność dokumentów, sprzedaż nieruchomości, spory i obciążenie sądu. Okresów planu opisanych powyżej nie można traktować jako terminu liczonego od złożenia wniosku.

Czy mogę pracować podczas upadłości i wykonywania planu spłaty?

Ogłoszenie upadłości samo w sobie nie oznacza ogólnego zakazu zatrudnienia. Dochody mogą jednak podlegać uwzględnieniu w masie upadłości, a później mają znaczenie dla wykonania planu. Szczególne ograniczenia związane z konkretnym zawodem lub funkcją wymagają odrębnego sprawdzenia.

Czy wzrost wynagrodzenia zawsze powoduje podwyższenie rat planu spłaty?

Nie. Sam wzrost wynagrodzenia za pracę lub dochodów z osobiście wykonywanej działalności zarobkowej nie stanowi podstawy zmiany planu przewidzianej dla istotnej poprawy sytuacji majątkowej z innych przyczyn. Odmiennie może być ocenione na przykład nabycie spadku. Nadal trzeba rzetelnie wykazywać przychody i majątek w sprawozdaniach (art. 491¹⁹ ust. 3 Prawa upadłościowego).

Czy można ogłosić upadłość w Polsce, mieszkając za granicą?

Wymaga to sprawdzenia jurysdykcji krajowej, czyli uprawnienia sądów polskich do prowadzenia sprawy. Istotne są główny ośrodek podstawowej działalności dłużnika, miejsce zwykłego pobytu i rzeczywiste powiązania ekonomiczne. Samo polskie obywatelstwo lub zadłużenie w polskim banku nie przesądzają o możliwości prowadzenia głównego postępowania w Polsce. W sprawach objętych rozporządzeniem (UE) 2015/848 domniemanie miejsca zwykłego pobytu osoby nieprowadzącej działalności gospodarczej ani zawodowej nie działa, jeżeli przeniesiono je do innego państwa członkowskiego w ciągu sześciu miesięcy przed wnioskiem (art. 3 ust. 1).

Czy informacja o upadłości jest publicznie dostępna?

Tak. Informacje określone w ustawie, w tym o ogłoszeniu upadłości, ujawnia się w jawnym Krajowym Rejestrze Zadłużonych. Dane rejestru i treść obwieszczeń są dostępne przez Internet. Nie oznacza to nieograniczonego publicznego dostępu do wszystkich dokumentów z akt sprawy. KRZ jest odrębny od BIK i biur informacji gospodarczej; zakończenie ujawniania danych w KRZ nie przesądza o zasadach przetwarzania danych w tych instytucjach ani o odzyskaniu zdolności kredytowej.

Jak długo dane o upadłości są ujawniane w KRZ?

Termin zależy od sposobu zakończenia sprawy. Po wykonaniu planu dane przestają być ujawniane po trzech latach od uprawomocnienia się postanowienia stwierdzającego wykonanie planu i umorzenie zobowiązań. Przy umorzeniu bez planu termin trzech lat biegnie od uprawomocnienia się tego rozstrzygnięcia. Przy umorzeniu warunkowym jest to zasadniczo trzy lata od zakończenia pięcioletniego okresu, z odrębnymi regułami w razie uchylenia rozstrzygnięcia. Ustawa przewiduje też okresy dziesięcioletnie, między innymi po uchyleniu planu spłaty. Chodzi o zaprzestanie publicznego ujawniania danych, a nie ich usunięcie z rejestru (art. 11 ust. 1–4a ustawy z dnia 6 grudnia 2018 r. o Krajowym Rejestrze Zadłużonych).

Podstawy prawne i aktualność informacji

Stan prawny: 13 września 2026 r. Ostatnia weryfikacja merytoryczna: 13 września 2026 r.
Informacje mają charakter ogólny. Ocena konkretnej sprawy uwzględnia jej dokumenty, właściwy tryb postępowania i przepisy przejściowe.

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (tekst jednolity: Dz. U. z 2026 r. poz. 913). Warunki upadłości i wniosek: art. 10–11, art. 18–19, art. 21, art. 491¹–491² i art. 491⁵; majątek, dochody i egzekucja: art. 61–63a, art. 75, art. 124–131, art. 146, art. 235, art. 252 oraz art. 342–343; koszty i oddłużenie: art. 491⁷ i art. 491⁹ –491²¹; układ: art. 491²²–491²³ oraz art. 491²⁵–491³⁸.
Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2025 r. poz. 1228, ze zmianami). Opłata od wniosku: art. 14 ust. 3 i art. 76a pkt 1.
Ustawa z dnia 6 grudnia 2018 r. o Krajowym Rejestrze Zadłużonych (tekst jednolity: Dz. U. z 2025 r. poz. 1584). Jawność, zakres informacji i okresy ich ujawniania: art. 2, art. 4–5 i art. 11.
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/848 z dnia 20 maja 2015 r. w sprawie postępowania upadłościowego (Dz. Urz. UE L 141 z 5 czerwca 2015 r., s. 19, ze zmianami). Jurysdykcja w sprawach objętych rozporządzeniem: art. 3 ust. 1.
Sąd Rejonowy Katowice-Wschód w Katowicach — X Wydział Gospodarczy. Informacja o właściwości rzeczowej wydziału.

Opracowanie: Kancelaria Adwokacka Michał Ciupa i Partnerzy.